Cuma (Arapça: الجمعة), İslam kültüründe önemli fıkıh, ibadet ve sosyal yönleri olan haftanın yedinci günüdür. Bundan dolayı dinî literatürde, gusül, Cuma namazı gibi özel amel ve uygulamaları vardır. Birçok rivayete göre, tarihî önemli olay ve etkinlikler ya bu günde cereyan etmiş ya da edecektir.

İslam kültüründe, bugünün önemli bir yer ve konumu vardır. Dolayısıyla her ne kadar bazı İslam ülkelerinde Cuma günü resmi tatil olarak ilan edilmese de, günlük faaliyetleri dolayısıyla bu ülkelerde Cuma günü kendiliğinden yarım günlük tatil olmaktadır. Hakikatte Cuma günü tatili, (Yahudilerin Cumartesi günkü tatilleri gibi) çalışma ve aktivitelerden elini eteğini çekmek demek değildir. Bilakis Cuma günü, İslam kültüründe ibadet günü olarak bilinmektedir.

İslam kültüründeki yerine ilave olarak, umumi halk kültüründe de bugünün önemli kutsiyet ve konumu vardır. Cuma gününde yapılan bir çok iş ve çalışma, iyiye veya kötüye yorumlanmaktadır.

Kur’an’da Cuma Günü

“Cuma” sözcüğü, “toplamak, bir araya getirmek” anlamındaki cem kökünden olan bir isimdir. Arapça’da üç şekilde okunur: “جُمُعَه، جُمْعَه و جُمَعَه” (Cumee’, Cum’e’, Cumue’).[1] Kur’an karilerinin çoğu, Cuma Suresi[2] olarak adlandırılan Cuma Suresi’ndeki ayeti, ‘cumu’e” olarak okumaktadırlar.[3] Farsça’daki karşılığı “adine”[4], Cahiliyet Arapça’sında ise, “Yevmu’l-Arube”’dir (Arube günü).[5]

İsimlendirilme Gerekçesi

Bugüne neden “Cuma” denildiği hakkında, söylendiğine göre Hz. Resul-ü Kibriya Efendimizin (s.a.a) dedelerinden ‘Ka’b b. Luey’ veya başka bir nakle göre ‘Kusay b. Kilab’, halkı bugün bir araya toplar ve onlara konuşma yaparak vaaz ederdi.[6] Bu sebeple, bazıları[7] “Arube” gününün “Cuma” günü olarak değiştirilmesini Ka’b b. Luey’e nispet vermişlerdir.[8] Bazıları bu isimlendirmeyi Medine Ensar’ına nispet vermiştir. Zira bazı hadislere göre Es’ad b. Zurare, Hz. Resulullah (s.a.a) Medine’ye hicret etmeden önce, halkı Cuma günü bir araya toplamış ve onlara namaz kıldırmıştır. Bundan dolayı, o günden sonra o güne “Cuma günü” denilmiştir.[9]

Hadislerde bugünün “Cuma günü” olarak adlandırılmasında başka nedenler de zikredilmiştir. Örneğin, Hz. Âdem’in (a.s) toprağının bir araya getirilmesi, göklerin ve yerin yaratılışının sona ermesi, insanların namaz kılmak için toplanması[10], bütün mahlukların bugün toplanıp Allah’ın rububiyetine, Hz. Resulullah’ın (s.a.a) nübüvvetine ve Hz. İmam Ali’nin (a.s) velayetine tanıklık ederek, biat ettikleri gündür.[11]

AMELLER

Cuma günü yapılması gereken en önemli ameller şunlardan ibarettir:

Cuma Namazı

Cuma namazı, Cuma günü öğlen  namazı  yerine cemaatle kılınan iki rekâtlı  namazdır. Namazdan önce iki hutbesi (konuşma) bulunmaktadır. Birçok müçtehide (taklit mercii) göre İmam Mehdi’nin (a.f) gaybeti döneminde Cuma namazı kılınması tehyiri farzdır. Allah-u Teâlâ, Cuma Suresi’nde bu namazın önemine değinmiş ve hadislerde ise, Cuma namazının fakirlerin haccı, günahların  affedilmesine; terk edilmesinin ise, nifak ve perişanlığa neden olacağı söylenmiştir.

Cuma Guslü

Cuma guslü, Cuma günü yapılan en önemli müstahap gusüllerden biridir. Hz. Fahr

Hz. Fahr-i Kainat Efendimiz (s.a.a) Cuma guslü hakkında şöyle buyurmuştur: “Hiçbir zaman Cuma guslünü terk etme. Her ne kadar yeme-içme parandan kısacak olsan da Cuma guslü için harca. Çünkü cuma guslü en üstün ve önemli müstahaplardan biridir.”

Diğer İbadetler

Hadislerde Cuma gününün, ibadet günü olduğu söylenmiştir.[12] Bu sebepten dolayı haftanın en üstün günü Cuma günüdür. Hadislerin naklettiğine göre, Hz. Resul-ü Kibriya Efendimiz (s.a.a), Ehlibeyt İmamları (a.s) ve Sahabeler, Perşembe günü, Cuma gününün ibadetlerini yerine getirmek için hazırlık yapmaktaydılar.[13]

Cuma günü yapılacak en önemli ibadetler şunlardır:

• Müstahap namazların kılınması. Örneğin, Cuma gününün nafile namazları, Hz. Peygamber ve Hz. Fatıma’ya hediye namazlar, Cafer-i Tayyar namazı ve A’rabi namazı.[14]

• Cuma gününe özgü duaların okunması[15]

• Bugüne özgü ziyaretnamelerin okunması. Örneğin, İmam Hüseyin (a.s) ve İmam Mehdi’nin (a.f) ziyaretnameleri.[16]

• Hz. Resulullah’a (s.a.a) salavat göndermek.[17]

• Başta bugün okunması tavsiye edilen sureler olmak üzere, Kur’an’ı tilavet etmek[18]

• Dua etmek ve Allah’tan bağışlanma dilemek[19]

• Dini öğrenmek

• Veli-yi Asr İmam Mehdi’nin (a.f) ferecini beklemek ve zuhuru için dua etmek[20]

• Ğurup vakti Semat Duasını okumak.

Hadislere göre, bugünde özel bir vakitte dua etmek müstahaptır.[21] Recep ve Ramazan ayı gibi bazı Cuma günlerinin kendine özgü ibadet ve amelleri vardır.[22]

Yapılacak Bazı Ameller

• Parfüm, güzel koku ve güzel koku veren şeylerin kullanılması

• Dişleri fırçalamak

• Saç, tırnak ve bıyıkların kısaltılması

• En güzel elbiselerin giyilmesi

• Ev halkının ihtiyaçlarını gidermek

• Anne ve baba mezarları başta olmak üzere, mezar ziyaretinde bulunmak

• Teşyi cenazelere katılmak

• Hasta ziyaretlerinde bulunmak

• Sadaka vermek[23]

Mekruhlar

• Hacamat

• Cuma namazından önce yolculuğa çıkmak

• Geçerli bir delil olmadan oruç tutmak

• Kâr, kazanç ve dünyevi ihtiyaçların ardı sıra koşmak

• Hayvan kesmek ve avlanmak

• Şiir okumak[24]

Tarihî Olaylar

• Hz. Âdem (a.s) ve Hz. Havva’nın (s.a) yaratılışı

• Hz. Âdem’in (a.s) yeryüzüne inişi

• Hz. Âdem’in (a.s) tövbesinin kabul olması

• Hz. Âdem’in (a.s) vefatı

• Hz. İbrahim’e (a.s) Nemrut’un yaktığı ateşin sönmesi

• Hz. İbrahim’e (a.s) (Hz. İsmail yerine) kurban gönderilmesi

• Hz. Eyüp’ten (a.s) belalarının kaldırılması

• Hz. Resul-ü Kibriya Efendimizin (s.a.a) ve bazı Masum İmamların (a.s) kutlu doğumları (örneğin, Hz. Ali (a.s), Hz. Fatıma (s.a), Hz. Mehdi (a.s) gibi)

• Gadir-i Hum Vakıası

• Hz. Ali (a.s) ve Hz. Fatıma’ın (s.a) evlilik günleri

• Bazı Ehlibeyt İmamlarının (a.s) şehadet günleri (örneğin, İmam Hüseyin (a.s), İmam Kazım (a.s) ve İmam Rıza (a.s) gibi)

• İmam Mehdi’nin (a.f) zuhur günü

• Süfyani ordusunun yenilmesi

• Deccal’in öldürülmesi

• Kıyametin kurulması.[25]

Cuma Gününün Diğer İsimleri

• Seyyid-i Eyyam (günlerin efendisi)

• Efzal-i Eyyam (en faziletli gün)[26]

• Bayram günü

• Ezher günü[27]

• Şahit günü

• Atik günü (cehennem ateşinden kurtulma yolu)

• Allah günü

• Hüccet günü (İmam Mehdi’nin (a.f))

• Mevlut günü (Hz. Peygamber’in (s.a.a) doğum gününden dolayı)

• İbadet günü.[28]

Özellikler

• Eğer birisi Cuma günü ölürse, kabir azabından (şartlarına göre) güvende kalır.[29]

• Bu gün Berzah âlemindekilerden azap kaldırılır ve cennet kapıları açılır.[30]

• Cennetlikler için nimet ve hayırlar artar.[31]

• Müminlerin ruhları, geride bıraktıklarını (dünyadaki yakınları) ziyaret eder.

• Melekler, Hz. Resulullah (s.a.a) ve Ehlibeyt İmamlarıyla (a.s) ahitlerini yeniler.[32]

• İyi işlerin sevabı iki kat olur.[33]

Cuma Gecesi

Hadislerde, Cuma gecesi (Perşembe gününün akşamı sonrası) de Cuma günüyle aynı derecede sayılmıştır. Meleklerin yeryüzüne indikleri gece, insanların amellerinin Hz. Resulullah’a (s.a.a) sunulduğu ya da yeni ölmüş insanların ruhlarının[34] indiği gece ve İmamların (a.s) mutlu oldukları gece olarak tanıtılmıştır.[35] Tövbe etmek, ibadet etmek, dua etmek ve müstahap namazlar kılmak,[36] belirlenmiş bazı sureler başta olmak üzere, Kur’an tilavet etmek[37] Hz. Resulullah’a (s.a.a) salavat getirmek[38], Kumeyl duası[39] gibi, bazı duaların okunması olan ibadetler bugüne özel amellerdir.

Haftanın Günleri

İslam kültür ve medeniyetinde,  Kur’an’ın [40] işaret ettiği noktalara veya Cuma günü hakkındaki rivayetlerdeki[41] ayrıntılara bakmasak bile, Cuma gününün en önemli özelliği Cuma günü, ay günlerinin yedi güne ayrıştırılmasında son gün veya haftanın tatil günü olarak belirlenmesidir. Medine’de Müslüman toplum oluşmaya başladığı ilk dönemlerde de bugünün dinî, sosyal ve ibadi yönlerine ek olarak, rolleri ve din dışı faaliyetleri (siyasi, medya ve ekonomik) de dikkat çekmiştir.

Cuma günü, Yahudilerin Cumartesi gününün (Sebt/Şabat) aksine, asla mutlak tatil günü, işlerden el çekme günü veya Allah’ın yaratma işinden yorulup dinlenmeye geçmesine atıfla bir dinlenme günü olarak değerlendirilmemelidir;[42] bu hakikati ister Cuma gününün İslam kültüründeki özgünlük ve yaratıcılığına bağlayalım, ister sadrı İslam Müslümanlarının derin farklılaşma arzularından kaynaklı istemlerinden kaynaklı bilelim ya da en azından Yahudi ve Hristiyanlardan farklı olduklarını gösterme isteminden kaynaklı kimlik arayışı duygusundan kaynaklı bilelim[43] ve hatta onu Yahudilerin ‘altı gün yaratma işinden sonra Allah’ın dinlenmesi’[44] ifadesindeki alaycılık temasından kaçınmadan, kaynaklı İslami sünnetleri yaşatanların basiret ve öngörüsüne bağlayalım.[45]

Guillotin[46] ve Shaked[47] her iki Yahudi araştırmacısı da –farklı ifadelerle- Müslümanların Cuma gününün, ikincil bir oluşum ve İslam öncesi geleneklerden alıntı olduğunu iddia etmelerine rağmen, İslam’daki Cuma günü ile Yahudilerin Şabat günü arasındaki farkları veya Cahiliyet dönemi Araplarının toplanma günlerini inkâr etmemişlerdir. Cuma gününün İbranicedeki “Haknest günü” (toplanma günü ve haftanın pazarı) veya RB kökünden (bir arada kaynaşmak anlamına) gelen Aramca dilindeki “Arubeta” veya Farsça’daki “Adine”den alınarak uyarlandığını söylemek oldukça zordur.[48]

İslam Ülkelerinde Tatil olması

Cuma gününün İslam’da tatil olmasının ana sebebi, gerçekte ibadi şiarların (Cuma namazı) gerçekleştirilmesi idi. Dini kimlik genç Müslümanların toplantılarını çoğaltmakta, pekiştirmekte ve sağlamlaştırmaktaydı. Sonuçta bu tatil günleri yaygın bütün toplanma olanaklarına sirayet etmişti. Kutlama, eğlence, restorasyon, imar ve kurtarma davranışları da kendi yerinde, İslami toplum kavramının desteği ile yeniden müsait olurdu. Bundan dolayı Cuma tatilinde, günlük resmî çalışmalar ve bilhassa iş faaliyetleri sürmekteydi ta bu şekilde insanlar Cuma ibadetleri için daha fazla vakte sahip olma olanağına sahip olmaktaydılar. Yoksa Müslüman toplumunun Cuma günündeki hareket ve dinamikliği, diğer günlerden daha az değildi.

Cuma gününün resmî tatil olması, sadrı İslam’ın ilk günlerinden başlamıştır. Ancak Abbasi halifesi Mehdi (158-169) Perşembe gününü de divanların dinlenme günü olarak kararlaştırmıştır.[49] Bu yasa, Abbasi halifesi Mu’tesim (218-227) tarafından lağvedilmiştir.[50] Abbasi halifesi Mu’tezid (279-289), Cuma gününün daha çok ibadetle geçtiği; dinlenme ve eğlenceye vakit kalmadığı gerekçesiyle, Cuma gününün yanı sıra, Salı gününü de tatil ilan etmiştir. Onun emriyle resmî devlet işlerinin olmadığı Salı günlerinin yerine, Cuma günleri genel işler ve özel işleri yürütmesi için iki kişiyi görevlendirmiştir.([51]

Cuma gününün tatil olması Zeydiye [52] gibi İslam mezheplerini kapsadığı gibi, Zerdüştlük gibi[53] gayri müslimleri de kapsamaktaydı. Asla Yahudi kültüründe yaygın olduğu gibi, zorlama ve baskı söz konusu değildi. Nitekim Cuma gününün tatil olma yasasını çiğnedikleri ve başka günlerle değiştirme girişimleri Sünni’nin hilafetine[54] karşı çıkan bazı kabileler yanında görülmekteydi. 

Abbasilerin son dönemlerinde de -anlaşıldığı kadarıyla- Yahudilerin nüfuzu ile Müslümanlar Cumartesi gününde pazarları ve alış veriş merkezlerini tatil eder, o günü eğlence ve dinlenme günü olarak belirler ve buna karşın, Cuma günleri dükkânlarını açık tutarlardı.[55] Her ne kadar Ebu Şuca (ö. 488) İbn-i Harki’ye bu işte Yahudilere benzemeye çalışanların cezalandırılması emrini verse de[56] bunun dışında genellikle pazarlar ve alış veriş merkezleri Cuma namazından sonra açılır ve halk da hafta sonu alış verişini yapardı. Nitekim kasaplar daha çok Cuma günleri hayvanlarını keser ve satışa çıkarırlardı.[57] 

Kadınlar, haftalık yemek ihtiyacını karşılamak için Cuma günleri ekmek pişirirlerdi.[58] Genel olarak Cuma günleri, çalışanların ücretlerini ve maaşlarını aldıkları gün, ulema ve takvalılar için ibadet günü ve çocuklar için okulların tatil günüydü.[59] Ancak halkın Cuma günlerini yitirdiklerine dair bazı kayıtlar nakledilse de[60] bu kaytıları bunlarla sınırlı ve uzak bölgelere münhasır bilmek gerekir.[61]

İslam Ülkelerinde Tatil Olması

Birçok İslam ülkesinde Cuma günü resmî tatildir.[62] İran ve Arabistan gibi bazı ülkelerde Cuma gününün kimliğine daha çok vurgu yapılmaktadır. Ancak Pazar günleri resmî tatil olan bazı İslam ülkelerinde, Cuma günü yarım gün tatil ve daha çok dinî bir tatil günü olarak algılanmaktadır.([63] Türkiye, 1935 yılında Cuma tatilini iptal ederek, Pazar gününü resmî tatil olarak ilan etmiştir.)[64]

Ticaret

Cuma namazı kılınan şehirlerde genellikle pazarlar kurulur ve insanlar alış verişlerini yaparlardı. Köy ve çevre yerlerden gelenler namazlarını kılar, ibadetlerini yapar ve ihtiyaç duydukları şeyleri alıp evlerine dönerlerdi. Bundan dolayı Cuma namazlarının kılındığı camilerin yakınlarına pazarlar kurulurdu.[65]

Cuma Gecesi ve Gününün Amelleri

Cuma Gününün Fazileti

Cuma gecesi (Perşembe’yi Cuma’ya bağlayan gece) ve gününün diğer gün ve gecelerden daha büyük bir fazileti vardır. Hz. Resul-ü Kibriya’dan (s.a.a) bu konuda şöyle rivayet edilmiştir: “Cuma gecesi ve Cuma günü yirmi dört saattir ve her saatte Allah-u Teâlâ altı yüz bin kişiyi cehennemden dışarı çıkarır.”

İmam Sadık’tan (a.s) ise şöyle rivayet edilmiştir: “Kim Perşembe gününün öğlesinden Cuma gününün öğlesine kadarki zaman diliminde ölürse, Allah-u Teâlâ onu kabir sıkmasından korur.”

İmam Sadık’tan (a.s) şöyle rivayet edilmiştir: “Cumanın çok büyük bir hakkı ve saygınlığı vardır. O halde onun saygınlığını heba etme, o günde Allah-u Teâlâ’nın ibadetlerinden herhangi birinde kusur yapma, iyi amellerle Allah’a yaklaşmaya çalış ve Allah’ın bütün haramlarını terk et. Çünkü o günde Allah-u Teâlâ ibadet ve itaatin sevabını artırır, günahların cezasını siler, dünya ve ahirette müminlerin derecesini yükseltir. O gecenin fazileti gündüzüyle aynıdır. Cuma gecesini sabaha kadar namaz ve dua ile geçirebilecek durumda isen onu yap. Şüphesiz âlemlerin Rabbi olan Allah, Cuma gecesi müminlerin iyiliklerini artırıp günahlarını silerek, saygınlıklarını fazlalaştırmak için melekleri gökyüzünün birinci katına gönderir. Kuşkusuz Allah-u Teâlâ bağışı geniş ve kerem sahibidir.”

Cuma Gecesinin  Amelleri

Cuma gecesi hakkında bir çok amel zikredilmiştir. Burada onlardan bazılarına değiniyoruz:

• Çokça 

“سبحان الله و الحمدلله و لا اله الاالله والله اكبر” 

“Subhanellahi vel-hamdulillahi ve la ilahe illallah-u vellahu Ekber” demek ve çok salavat getirmek. Şu şekilde salavat getirmek çok tavsiye edilmiştir:

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ أَهْلِكْ عَدُوَّهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ.

“Alllahumme salli ala Muhammed ve âl-i Muhammed ve accil ferecehum ve ehlik aduvvehum min’el-cinni ve’l-insi min’el-evveline ve’l-ahirin”
Anlamı: “Allah’ım! Muhammed ve Ehlibeyt’ine salat et. Onların ferecini çabuklaştır; ilklerden sonlara kadar onların cinlerden ve insanlardan olan düşmanlarını helak et.”

• Cuma gecesinde her biri hakkında birçok sevap rivayet edilen şu sureleri okumak:

Şuara, Neml, Kasas, Secde, Yasin, Sad, Ahkaf, Vakia, Fussilet, Duhan, Tur, Kamer ve Cuma. Eğer bunların hepsini okumaya fırsat bulunmazsa, Vakiâ ve ondan önceki sureleri okumak.

• Cuma’nın akşam ve yatsı  namazlarının birinci rekâtında  Cuma Suresini, akşam namazının ikinci rekâtında İhlas Suresini ve yatsı namazının ikinci rekâtında ise A’la Suresini okumak.

• Müminler hakkında çok dua etmek; nitekim Hz. Fatıma (s.a) böyle yapmaktaydı. Nakledilen hadislere göre insan, ölen mümin kardeşlerinden on kişi hakkında bağışlanma dilerse, cennet ona farz olur.”

• Cuma gecesi okunması rivayet edilen duaları okumak; bu gecede okunması rivayet edilen dualar oldukça fazladır. Doğru senet ve kaynakla İmam Cafer Sadık’tan (a.s) şöyle rivayet edilmiştir: “Kim Cuma gecesi akşam namazının nafilesinin son secdesinde yedi defa aşağıdaki duayı okursa, dua biter bitmez bağışlanır.”

Her akşam böyle yapması iyidir; dua şudur:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَ اسْمِكَ الْعَظِيمِ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِي ذَنْبِيَ الْعَظِيمَ

“Allahumme inni es’eluke bi-vechikel kerim, ves’mikel azim en tusalliye ala Muhamed’in ve âl-i Muhammed’in ve en teğfire lî zenbiyel aziym”Anlamı: “Allah’ım! Yüce veçhin (künhü) ve büyük ismin hürmetine senden Muhammed ve Ehlibeyt’ine salat etmeni ve benim büyük günahımı bağışlamanı diliyorum.”

• Kumeyl duasını okumak.

• Nar yemek; İmam Sadık (a.s) her Cuma gecesi nar yerdi. Narı uyumak istediği zaman yemek daha iyidir. Çünkü uyumak istediği zaman nar yiyen kimsenin sabaha kadar güvende olacağı rivayet edilmiştir. Narın bütün tanelerini toplayıp yemek için yere bir bez parçası sermek ve narı kimseyle paylaşmamak daha uygundur. Şeyh Cafer b. Ahmed-i Kummî “Arus” adlı kitabında İmam Cafer-i Sadık’tan (a.s) şöyle rivayet etmiştir:

Kim sabah namazının nafilesiyle farzı arasında yüz defa 

سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّي وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ 

“Subhane rabbiye’l-azim-i ve bi-hamdihi Esteğfirullah-e rabbi ve etubu ileyh” derse, Allah-u Teâlâ cennette onun için bir ev diker.

Cuma Gününün Amelleri

Cuma gününün amelleri oldukça fazladır. Onlardan en önemlileri şunlardan ibarettir:

• Sabah namazının birinci rekâtında Cuma Suresi’ni ve ikinci rekâtında İhlas Suresi’ni okumak.

• Sabah namazından sonra herhangi bir şey konuşmadan önce, gelecek Cuma’ya kadar günahlarının kefareti olması için şu duayı okumak:

اَللّـهُمَّ ما قُلْتُ فى جُمُعَتى هذِهِ مِنْ قَوْل اَوْ حَلَفْتُ فيها مِنْ حَلْف اَوْ نَذَرْتُ فيها مِنْ نَذْر فَمَشِيَّتُكَ بَيْنَ يَدَيْ ذلِكَ كُلِّهِ فَما شِئْتَ مِنْهُ اَنْ يَكُونَ كانَ وَما لَمْ تَشَأْ مِنْهُ لَمْ يَكُن اَللّـهُمَّ اغْفرْ لى وَتَجاوَزْ عَنّى اَللّـهُمَّ مَنْ صَلَّيْتَ عَلَيْهِ فَصَلاتى عَلَيْهِ وَمَنْ لَعَنْتَ فَلَعْنَتي عَلَيْهِ.

Anlamı: “Allah’ım! Bu Cuma günü söylediğim her söz veya ettiğim her yemin ya da ettiğim her nezir, Senin meşiyyetine bağlıdır (gerçekleşmesi senin irade ve isteğine bağlıdır). O halde senin iraden ise, gerçekleşsin ve senin istemediğin ise, gerçekleşmesin.”
Allah’ım! Beni bağışla ve günahımdan geç.
Allah’ım! Sen kime salat ediyorsan, benim selamım da onun üzerine olsun ve sen kime lanet ediyorsan, benim lanetim de onun üzerine olsun.”

• Bir rivayette şöyle geçer: “Kim, Cuma günü ve diğer günlerde öğle ve sabah namazından sonra

 اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ 

“Allahumme salli ela muhammedin ve âl-i Muhammed ve eccil ferecehum” (Allah’ım! Muhammed ve Ehlibeyt’ine salat et ve onların ferecini çabuklaştır.) :derse, Hz. Mehdi’yi (a.f) görmeden ölmez. Kim bu salavatı yüz defa söylerse, Allah-u Teâlâ onun otuzu dünya hacetlerinden ve otuzu da ahiret hacetlerinden olmak üzere, altmış hacetini reva eder.”

• Sabah namazından sonra Rahman Suresi’ni okumak ve “Febi eyyi âla-i rabbikuma tukezziban” (Şimdi Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz) ayetinden sonra, “Rabbim! Senin nimetlerinden hiçbirini yalanlamıyorum” demek.

• Şeyh Tusî şöyle diyor: Cuma günü sabah namazından sonra yüz defa İhlas Suresi’ni okumak, yüz defa Muhammed (s.a.a) ve Ehlibeyt’ine (a.s) salavat getirmek, yüz defa istiğfar edip bağışlanma dilemek ve Nisâ, Hud, Kehf, Saffat ve Rahman surelerini birer defa okumak sünnettir.

• Ahkaf ve Mü’minun surelerini okumak. İmam Cafer-i Sadık’tan (a.s) şöyle rivayet edilmiştir: “Kim Cuma gecesi veya gündüzünde Ahkaf suresi’ni okursa, dünyada bir korkuyla karşılaşmaz ve kıyametin de büyük korkusundan güvende olur.”

• Güneş doğmadan önce on defa Kâfirun Suresi’ni okumak ve duasının kabul olması için dua etmek.

• Hz. Resulullah’ın (s.a.a) sünnetlerinden biri olan Cuma guslü; Peygamber Efendimizin (s.a.a) Hz. Ali’ye (a.s) şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: “Ey Ali! O günlük yiyeceğini satıp aç kalarak su satın alma pahasına olsa bile, her Cuma günü guslet. Çünkü hiçbir sünnet bundan daha büyük değildir.”

İmam Cafer-i Sadık’tan (a.s) şöyle rivayet edilmiştir: “Kim Cuma günü gusledip şu duayı okursa, gelecek Cuma gününe kadar onun için temizlik olur” Yani günahlardan temizlenir veya amelleri manevi temizlik taşır ve kabul olur:

اَشْهَدُ اَنْ لا اِلـهَ إلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اَللّـهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَاجْعَلْني مِنَ التَّوّابينَ واجْعَلْني مِنَ المُتَطَهِّرينَ.

Anlamı: “Şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur; tektir; ortağı yoktur. Şehadet ederim ki, Muhammed O’nun kulu ve elçisidir. Allah’ım! Muhammed ve Ehlibeyt’ine salat eyle ve beni tövbe edenlerden ve temizlerden kıl.”

• Başı hatmi gülüyle yıkamak; bu amel insanı abraş hastalığı ve delillikten kurtarır.

• Cuma günü tırnağı kesmek ve bıyıkları kısaltmak çok faziletlidir; rızkı artırır ve gelecek Cuma’ya kadar insanı günahlardan temiz tutar; delilik, cüzam ve pisi hastalığından korur.

• Güzel koku sürüp, temiz elbiseler giymek.

• Sadaka vermek; bir rivayete göre Cuma gecesi ve gündüzünde verilen sadaka diğer zamanlarda verilen sadakanın bin katıdır.

Cuma gününün gelişine sevinmeleri için ailesine taze meyve, et ve diğer güzel şeyler satın almak.

Sabahleyin aç karına nar yemek, öğleden önce yedi hindiba yaprağı yemek.

Dünya işlerini bırakıp, vaktini dinî meseleleri öğrenmekle geçirmek; İmam Cafer-i Sadık’tan (a.s) bu konu hakkında şöyle rivayet edilmiştir: “Her haftanın Cuma gününü dinî meselelerini öğrenmekle geçirmek için diğer işleri bırakmayan Müslüman’a yazıklar olsun.”

• Bin defa salavat getirmek. İmam Muhammed Bakır’dan (a.s) şöyle rivayet edilmiştir: “Cuma günü hiçbir ibadet bana göre Muhammed ve Ehlibeyt’ine salavat göndermekten daha çok makbule geçmemiştir.”

• Hz. Resul-ü Kibriya Efendimiz (s.a.a) ve Ehlibeyt İmamlarını (a.s) ziyaret etmek.

• Ölülerin, anne-babanın veya onlardan birinin mezarını ziyaret etmek.

• Nudbe duasını okumak.

Cuma Günü Hakkındaki Hadisler

• Hz. Resulullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur: “Cuma günü, günlerin efendisidir. Aziz ve celil olan Allah nezdinde kurban ve fıtır gününden daha büyüktür.”[66]

• İmam Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur: “Hayır ve şer Cuma günü iki kat artar.”[67]

• Muhammed El Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur: “Cuma günü verilen sadaka, Cuma gününün diğer günlerden üstünlüğü sebebiyle iki kat artar.[68]

• İmam Sadık (a.s) cennetteki müminlerin vasfı hakkında şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Allah’ın, her Cuma günü mümin olan kullarına bir kerameti ve bağışı vardır. Onlar bir araya toplanınca Rab Tebarek ve Teâlâ onlara tecelli eder. Onlara bir nazar edince hepsi “Secdeye kapanır.”

• Hz. Fatıma (s.a) şöyle buyurmuştur: “Cuma günü’nde öyle bir vakit vardır ki, Müslüman bir kul o vakitte Allah’tan bir hayır dilerse, Allah onu ona bağışlar ve o vakit de güneşin yarısının batmaya koyulduğu andır.”[69]

    

Cuma Hakkındaki  Eserler

Cuma gününün fazileti, özellikleri, adabı hakkında doğrudan olarak çok sayıda kitap yazıldığı gibi, bazı kitaplarda da bu konulara değinilmiştir. O kitaplardan bazıları şunlardır:

• Şeyh Saduk; el-Hisal

• Seyyid İbn-i Tavus; Cemalu’l-Usbu

• Şehid-i Sani; Hasais Yevmu’l-Cum’a

• Suyuti; Nuru’l-Lum’a fi Hasaisi’l-Cum’a

• Cafer b. Ahmed Kummi; Kitabu’l-Araus fi Hasais Yevme’l-Cum’a ve Fezailihi

• Muhammed Taki Ahmedabad; Ebvabu’l-Cennat fi Adabi’l-Cumu’at

• Ahmed Şükür; Ziynetu’l-A’yad fi A’mali’l-Cum’a

• Mustafa b. İbrahim; el-Esraru’l-Muvedde’t fi A’mal Yevmi’l-Cum’a

• Halil Merta; et-Tuhfetu’l-Kerime fi’l-Cum’eti’l-Azime.[70]

Şia ve Ehlisünnet hadis ve fıkıh kitaplarında Cuma günü hakkında bab veya bablara yer verilmiştir.[71)

KAYNAKÇA

1- İbn-i Faris; İbn-i Esir; Firuzabadi; Tureyhi, “cem’” maddesi.

2- Cuma, 9.

3- Tusi, et-Tian, İbn-i Cevzi, Kurtubi, ayetin tefsiri.

4- Safipuri, “cem’” maddesi, Dehhuda, “Cuma” maddesi.

5- İbn-i Manzur, Murtaza Zubeydi, “cem” maddesi.

6- Bkz. İbn-i Manzur, “cem” maddesi, İbn-i Hacer-i Askalani, c. 2, s. 281, 282; Murtaza Zubeydi, “cem” maddesi.

7- Bkz. Askeri, s. 26; Suyuti, s. 30.

8- İbn-i Manzur “cem” maddesi; Murtaza Zubeydi “cem” maddesi.

9- Bkz. Sanaani, c. 3, s. 159, 160; İbn-i Hacer-i Askalani, c. 2, s. 281, 282; İsfahani, s. 36, 37.

10- Bkz. Sanaani, c. 3, s. 256; İbn-i Hambel, c. 2, s. 311; İbn-i Huzeyme, c. 3, s. 118; İbn-i Hazm, c. 5, s. 45; İsfahani, s. 36.

11- Kuleyni, c. 3, s. 415; Tabersi, A’raf Suresi, 54. ayetin tefsiri; Bihar, c. 86, s. 277, 278.

12- Bkz. İbn-i Babeveyh, c. 1, s. 416; İbn-i Babeveyh, c. 1, s. 425.

13- İbn-i Babeveyh, c. 1, s. 416; Tusi, Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 236.

14- İbn-i Tavus, s. 171, 191, 202, 206; İsfahani, s. 188, 210.

15- Suyuti, s. 101, 105; Şehid-i Sani, c. 1, s. 285, 289; İsfahani, s. 211, 265.

16- İsfahani, s. 293, 303, 414, 433.

17- Berki, c. 1, s. 59; Kuleyni, c. 3, s. 416, 428; Tusi, Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 4; İbn-i Tavus, s. 154, 155; Suyuti, s. 102, 104; İsfahani, s. 282, 293, 448, 452.

18- İbn-i Hambel, c. 1, s. 272, 316; Deremi, c. 2, s. 452, 454; Buhari, c. 1, s. 214, 215; Suyuti, s. 53, 55, 99; İsfahani, s. 99, 104.

19- Kuleyni, c. 2, s. 489, 490; Beyhaki, c. 3, s. 250; Suyuti, s. 74.

20- Kuleyni, c. 1, s. 40; İbn-i Babeveyh, c. 2, s. 393; İbn-i Tavus, s. 307, 319; Suyuti, s. 107.

21- İbn-i Hambel, c. 2, s. 284; Berki, c. 1, s. 58; Kafi, c. 3, s. 416; Buhari, c. 1, s. 224, 225; Suyuti, s. 75, 76; İbn-i Tavus, s. 252; Suyuti, s. 77, 81; Bihar, c. 86, s. 269, 273, 279; İsfahani, s. 65, 67.

22- Bkz. İsfahani, s. 473, 476, 479, 481.

23- Şafii, c. 1, s. 226; İbn-i Mace, c. 1, s. 348, 349; Suyuti, s. 36, 43, 98, 104, 105, 109; el-Fıkh-ı Mensub be İmam Rıza (a.s), s. 128, 129; Kummi, “Cuma” maddesi, 9; Kafi, c. 3, s. 417, c. 6, s. 299; İbn-i Babeveyh, c. 2, s. 391; Tusi, Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 10, c. 9, s. 100; İsfahani, s. 273, 440, 441.

24- Kâfi, c. 6, s. 236; Tehzibu’l-Ahkam, c. 9, s. 13; Heysemi, c. 5, s. 92; Suyuti, s. 115, 116, 131; İsfahani, s. 39, 41, 454, 455.

25- Şafii, c. 1, s. 240; Sanaani, c. 3, s. 259; Müslim, c. 3, s. 6; Bihar, c. 7, s. 59, c. 86, s. 281; İsfahani, s. 73, 77.

26- İbn-i Mace, c. 1, s. 344, 345; Nesai, c. 3, s. 91; Tusi, Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 2.

27- Kâfi, c. 1, s. 480; İbn-i Babeveyh, c. 2, s. 264; Beyhaki, c. 1, s. 299; Suyuti, c. 3, s. 498.

28- İbn-i Ebi Şeybe, c. 2, s. 58; İbn-i Mace, c. 1, s. 349; Kummi, Buruc, 3 ayeti; Beyhaki, c. 3, s. 250; Bihar, c. 86, s. 263; Vesailu’ş-Şia, c. 7, s. 376, 382.

29- Kâfi, c. 3, s. 414, 45; Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 2, 3; Suyuti, s. 116, 117; Bihar, c. 86, s. 265.

30- Bkz. Suyuti, s. 62, 120.

31- Kummi, Secde, 16.

32- Bkz. İsfahani, s. 49, 57, 59.

33- Kâfi, c. 3, s. 414; Kadı Numan, c. 1, s. 180; Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 2, 3; Suyuti, s. 98; Bihar, c. 86, s. 283.

34- Suyuti, s. 110; İsfahani, s. 80.

35- Bkz. Kâfi, c. 1, s. 254; İbn-i Babeveyh, s. 176; Bihar, c. 86, s. 272, 282.

36- İbn-i Babeveyh, c. 1, s. 271; Kadı Numan, c. 1, s. 180; Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 5; Bihar, c. 86, s. 279, 282; İsfahani, s. 105, 114, 304.

37- Daremi, c. 2, s. 454, 457; Suyuti, s. 54, 55, 99, 100; İsfahani, s. 87, 99.

38- Suyuti, s. 102; Bihar, c. 86, s. 312.

39- İbn-i Tavus, s. 129, 135; İsfahani, s. 115, 173.

40- Cuma, 9.

41- Bkz. Kazvini, s. 66, 67; Şamlu, c. 11, s. 257, 259.

42- Şimel, s. 73; D. İslam, Djum.

43- Bkz. Shaked, s. 146.

44- Bkz. Merdan Ferah, s. 21.

45- Shaked, s. 145, 146.

46- Bkz. Guillotin, s. 111, 125; İslam, Djum, maddesi.

47- Bkz. Shaked, s. 146.

48- Bkz. Shaked, s. 146.

49- Ceheşyari, s. 125; Ahsen, s. 285.

50- Ceheyari, s. 125; Ahsen, s. 285.

51- Sabi, s. 27; Bkz. Avad, s. 53, 54.

52- Bkz. Haseni, s. 20.

53- Bkz. Deruveyl, s. 331.

54- Grtimilerde Cuma tatili yerine Salı günü tatil olması hakkında Bkz. Taberi, c. 10, s. 26.

55- Bkz. İbn-i Cevzi, c. 17, s. 23, 24; Ziyat, s. 41, 46; Ahsen, s. 286.

56- Bkz. İbn-i Cevzi, c. 17, s. 23, 24; İvad, s. 58; Ahsen, s. 286.

57- Bkz. Cahiz, s. 111, 122; Ahsen, s. 285.

58- Bkz. İbn-i Batute, c. 1, s. 290.

59- Bkz. Ebu Hayyan Tevhidi ve Moskoviye, s. 80; Sabi, s. 27; Mukkari, c. 3, s. 109; Ahsen, s. 285; Vaiz Kazvini, s. 35; Saib, c. 2, s. 13, c. 5, s. 22, 26, c. 6, s. 32, 45; Ayrıca Bkz. İbn-i Ebi Usaybie, s. 442.

60- Bkz. Cahiz, s. 129; Şerli, s. 23, s. 51.

61- Şerli, s. 23, 4. Dipnot.

62- İslam ülkelerindeki Cuma tatili hakkında Bkz. c. 15, s. 132.

63- Şimel, s. 73, 74.

64- Cuma maddesi.

65- Bkz. Kütükoğlu, s. 609.

66- el-Bihar, 89/267/5.

67- el-Bihar, 126/27.

68- Sevab’ul-A’mal, 220/1.

69- Müsned-i Fatimatu’z-Zehra, s. 227.

70- Bkz. Neccaşi, s. 87, 88, 101, 123, 398; Tusi, el-Fihrist, s. 69, 91, 92; Haci Halife, c. 1, s. 64; c. 2, s. 1278, 1565; Ağa Bozorg-u Tahrani, c. 1, s. 74, c. 2, s. 56, 244, c. 7, s. 175, c. 11, s. 181, 182; c. 15, s. 253, 344; Serkis, c. 1, s. 1085; Kehhal, c. 1, s. 208, c. 4, s. 128, c. 12, s. 236.

71- Bkz. Malik b. Enes, c. 1, s. 101, 103; Kâfi, c. 3, s. 413; Tehzibu’l-Ahkam, c. 3, s. 2; Beyhaki, c. 3, s. 170, 180; Şervani, c. 2, s. 464, 480; Desuki, c. 1, s. 372, 390.

Cuma yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

Kurban Bayramı günü ve gecesini ibadetle geçirmek çokça tavsiye edilmiştir. Bayram gecesini  dua,  namaz  ve yakarışla ihya etmek oldukça faziletlidir. Kurban Bayramı günü gusül almak,  bayram namazı kılmak, kurban kesmek, İmam Hüseyin’i (a.s) ziyaret etmek ve Nudbe duasını okumak müstahaptır. Kurb’an Bayramı günü oruç tutmak Fıtır Bayramında olduğu gibi haramdır.

Kurban Bayramı günü İslam ülkelerinde resmi tatil ilan edilir ve Müslümanlar bugünü şenlikler içinde kutlarlar.

Kurbanın Tarihçesi

Rivayetlerin naklettiğine göre Hz. İbrahim (a.s) oğlunu kurban etmekle görevlendirildiğini rüyasında görür. Hz. İbrahim (a.s) Allah’ın emrini yerine getirmek için oğlu Hz. İsmail (a.s) Hz. İsmail’le (a.s) birlikte Mina’ya gider. Mina’da birinci Cemre Cemreye vardıklarında şeytan ona mücessem (somut) olur. Hz. İbrahim (a.s) ona doğru yedi taş atar ve sonra ikinci ve üçüncü Cemrelerde de şeytana yedi taş atar. Bu üç Cemreyi taşlamak haccın  ibadetlerindendir.

Kurban kesme esnasında Hz. İbrahim (a.s) oğlunu yere yatırmış ve keskin bıçağı boğazına dayamıştır. Ancak bıçak kesmemiştir. Sonunda baba ve oğlun Allah’ın emrine tam olarak teslim oldukları anlaşıldıktan sonra Allah, onun amelini kabul etmiştir. Hz. Cebrail (a.s) oğlunun kurban edilmesinin yerine bir koç getirmiş ve o koç kurban edilmiştir.[1]

Kurban  Bayramı  Gecesi  Amelleri

İmam Cafer Sadık’ın (a.s) babasından naklettiği bir rivayette şöyle buyurmuştur: “İmam Ali (a.s) kendisini fariğ (inziva) etmek için yıldan dört geceyi severdi; Recep ayının birinci gecesini, Şaban ayrının ortasına ait geceyi, Fıtır Bayramı gecesi ve Kurban Bayramı gecesi.” Öyle anlaşılıyor ki fariğ olmaktan maksat, o geceyi ihya ederek ibadetler için fariğ olmaktadır. Nitekim Kurban Bayramı gece ve gündüzünde İmam Hüseyin’i (a.s) ziyaret etmek müstahaptır.[2]

Kurban Bayramı Günü Amelleri

Kurban Bayramı günü oldukça faziletli bir gündür ve bugünün amelleri birkaç tanedir:

1- Gusül:

Allame Meclisi’nin dediğine göre bugün içinde gusül almak tekitle müstahaptır. Öyle ki bazı ulemalar vacip olduğunu savunmuştur.

2- Kurban Bayramı namazı: 

Fıtır bayramı namazı gibi kılınır. Kurban Bayramı namazı meşhur Şia fakihlerinin görüşüne göre İmam Mehdi’nin (a.s) gaybeti döneminde tekitle müstahaptır (ister cemaatle isterse ferdi olarak kılınsın).

3- Kurban Bayramı namazından önce ve sonra okunması tavsiye edilen duaların okunması müstahaptır.

En üstün dua, Sahife-i Seccadiye’nin kırk sekizinci duasıdır. Duanın başı şu şekildedir: «أللّهُمَّ هذا يَومٌ مُبارَك» ancak kırk altıncı duanında  okunması  iyidir.[3]

4- Nudbe Duası:

Bugün ve diğer bayram günlerinde Nudbe Duasının okunması müstahaptır.

5- Kurban kesmek:

 Bugün kurban kesilmesi tüm Müslümanlar için müstahaptır. Bazı ulemalar maddi gücü olanların kurban kesmelerini vacip bilmektedir. Bayram namazından sonra bir miktar ondan yemek müstahaptır.[4] Kurban kesildiği sırada İmam Sadık’tan (a.s) nakledilen şu duanın okunması müstahaptır:

«وَجَّهْتُ وَجْهِی لِلَّذی فَطَرَ السَّمواتِ وَ الارْضَ، حَنیفاً مُسْلِماً وَ ما أنَا مِنَ الْمُشْرِكینَ، إنَّ صَلاتی وَ نُسُكی وَ مَحْیای وَ مَماتی لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ، لا شَریكَ لَهُ، وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمینَ. اَللّهُمَّ مِنْكَ وَلَكَ، بِسْمِ اللّهِ وَاللّهُ اَكْبَرُ. اَللّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنّی»[5]

Nakledilen bir hadiste İmam Sadık (a.s) şöyle buyurmuştur: “İmam Ali b. Hüseyin ve İmam Muhammed Bakır (a.s) kurban etini üçe ayırırlardı: Bir bölümünü komşulara verirlerdi, bir bölümünü ihtiyaç sahiplerine ve bir bölümünü de ev halkı için ayırırlardı.”[6]

6- Bugüne ait meşhur tekbirlerin  söylenmesi:

Bugünlerde hac mevsiminde ve Mina sahrasında olanların on beş namazın ardından bu tekbirleri okuması, yani bayram günü öğlen namazından başlamalı, on üçüncü günün sabah namazına kadar devam etmelidir. Ancak orada olmayanlar on namazdan sonra onu söylerler. Bayram günü öğlen namazından başlarlar on ikinci günün sabah namazına kadar. O tekbirler Kâfi kitabının nakline göre şunlardır:

«اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ، لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ وَ اللهُ اَكْبَر اَللهُ اَكْبَرُ، و للهِ الْحَمْدُ اَللهُ اَكْبَرُ عَلی ما هَدانا ااَللهُ اَكْبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِ الانعامِ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ عَلی ما أبْلانا»[7]

7- İmam Hüseyin’in (a.s) ziyaret edilmesi.[8]

Kurban Bayramında Oruç Tutmanın Hükmü

Kurban Bayramı günü oruç tutmak,  Ramazan Bayramında oruç tutmak gibi  haramdır.[9]

Hac İbadetlerinde Kurban Kesmek

Hacıların Kurban Bayramı günü gittikleri yer Mina’dır. Mina topraklarında yapılması gereken ibadetler üç tanedir:

1- Cemrelerin taşlanması

2- Kurban kesmek

3- Saçların kısaltılması veya tıraş edilmesi (halk ve taksir).

Akabe cemresinin taşlanmasından sonra kurban kesilir.[10]

  Hac’da Kurban Kesmenin Şartları

Temettü haccını yerine getirenlerin deve, sığır veya koyun kesmeleri vaciptir. Elbette deve ve daha sonra sığır kesilmesi daha iyidir. Üç hayvan dışındaki hayvanların kurban edilmesi yeterli değildir.[11] Müstahap ihtiyat gereği kurban etinin; bir kısmı hediye, bir kısmı sadaka ve bir kısmı da yenmek üzere üçe ayrılır.[12]

   İslam Ülkelerinde  Kurban Bayramı

Kurban Bayramı, İslam ülkelerinin resmi tatillerinden biridir. Bir günden bir haftaya kadar bugün resmi tatil ilan edilir. İslam ülkelerinde bugün şenlikler ve kutlamalar içinde geçer.

Kaynakça

1- Saffat, 104, 105.

2- Meliki Tebrizi, Mirza Cevad, el-Murakabat, s. 371.

3- Meclisi, Zadu’l Mead, s. 426, 427.

4- Meclisi, Zadu’l Mead, s. 426, 427.

5- Meclisi, Zadu’l-Mead, s. 426, 427.

6- Seyyid İbn-i Tavus, İkbal, s. 451.

7- Kuleyni, el-Kafi, c. 4, s. 517.

8- Kummi, Abbas, Mefatihu’l Cinan, s. 445.

9- Necefi, Cevahiru’l Kelam, c. 16, s. 324.

10- Atai İsfahani, Ali, Esrar-ı Hac, s. 123, 126.

11- İmam Humeyni, Menasik-i Hac, s. 207.

12- İmam Humeyni, Menasik-i Hac, s. 213.

Kurban Bayramı yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

Fıtır’ın Anlamı

“Fıtır” kelimesi, sözlükte açmak veya bir şeyin açılmasına denir.¹ Nitekim Allah-u Teâlâ’nın sözü de bu manaya işaret etmektedir ki şöyle buyurmuştur: Gök yarıldığı zaman… [2][Not 1] Aynı şekilde “Tefetteret” ve “infeteret” kelimelerinin bir mana taşıdığı ve “iftar” ve “Fıtır Bayramı”nın da bu kökten türediği söylenmiştir. Zira oruçlu kimse, akşam vakti veya şer’i gün batımının gerçekleşmesiyle Fıtır bayramında ağzını yemeklere ve içmeklere açmaktadır.[3]

Ramazan Bayramının Vaktinin Belirlenmesi

Ramazan Bayramı şevval ayının birinci günüdür. Dolayısıyla Ramazan ayının 29. gününün sonunda veya Ramazan ayının ilk gününden otuz gün geçmesinin ardından, Şevval ayı hilalinin görülmesiyle Şevval ayının başlangıcı ve Ramazan bayramı olduğu sabit olur.

Bazı rivayetlere göre, Ramazan ayı hep otuz gün sürmüştür ve ondan daha az olmamıştır.[4] Geçmiş ulemadan bazıları da buna inanmaktaydılar.[5] Bunun karşısında bazı rivayetler de Ramazan ayının diğer aylar gibi değişken olduğunu; yani bazen 30 ve bazen de 29 gün çekebileceğini beyan etmektedir.[6] Fakihlerin çoğu bu görüşe kaildirler.[7]

Kur’an’da Ramazan Bayramı

Müfessirler “Bir de sayıyı tamamlamanız ve size yol göstermesine karşılık Allah’ı ululamanız (tekbir getirme) için (bu hükmü koymuştur) umulur ki şükredersiniz” [8] [Not 2] ayetindeki “(Allah’ı ululamak (tekbir getirme))” kelimesinden kastın, Ramazan bayramı gecesinde yapılan tekbirler olduğunu söylemişlerdir.[9]

Rivayetler esasınca A’la suresinin 14. ayetindeki [Not 3] tezakka ( تَزَکیٰ) kelimesinden ve aynı şekilde A’la suresi 15. ayetindeki [Not 4] fesalla (فَصَلَّیٰ) kelimesinden maksadın fitre zekâtı vermek ve bayram namazı kılmak olduğu belirtilmiştir.[10]

     Hadislerde Ramazan Bayramı

1- Cabir’in, İmam Bakır’dan (a.s)  rivayet ettiğine göre, Peygamber Efendimiz(s.a.a) şöyle buyurmuştur: “Şevval ayının birinci günü(Ramazan  bayramı) geldiğinde bir melek “Ey müminler erkenden ödüllerinize (mükâfatlarınıza) doğru koşun” diye nida eder.Daha sonra şöyle buyurdu: “Ey Cabir! Allah’ın  ödülleri padişahların  ödülüne benzemez.” Ardından da şöyle buyurdu: “O gün mükafat ve ödüller günüdür.”[11]

2- Allah Resulü (s.a.a) şöyle buyurmuştur:”Bayram günü melekler sokak başları ve insanların geçiş güzergâhlarında durarak, şöyle derler: Büyük günahları bağışlayan ve mükâfatlar bahşeden Kerim  Allah’a doğru koşun.”[12]

3- İmam Ali (a.s) (Bayramlardan birinde) şöyle buyurmuştur:

“Bayram, ancak Allah’ın orucunu kabul ettiği, namazını övdüğü kimseler içindir. Allah’a isyan edilmeyen her gün bayramdır.”[13]

4-  İmam Hasan Müçteba (a.s) fıtır bayramı günü oyunla meşgul olan ve gülüp oynaşan bir grubun yanından geçince, durdu ve ashabına dönerek, şöyle buyurdu: “Allah, Ramazan ayını itaatleri sebebiyle kendi hoşnutluğuna doğru öne geçmeleri için yarış meydanı karar kılmıştır. O halde bir grubu öne geçerek, kazananlardan oldular (mutluluğa eriştiler). Diğer bir grubu ise, geride kalarak mahrum (mutsuz) oldular. İyilik sahiplerinin mükâfata eriştiği ve batıl işlerle uğraşanların zarar gördüğü böyle bir günde, gülüp oynayan insan ne kadar da şaşırtıcıdır. Allah’a yemin olsun ki eğer perde kenara çekilecek olursa, iyilik sahibinin iyiliği ile meşgul olduğunu, kötülerin ise kötülüğü ile uğraştığını bilirler.”[14]

5- İmam Rıza (a.s) şöyle buyurmuştur: Fıtır bayramı  Müslümanların toplanabilecekleri bir günün olması, Allah’a yönelmeleri, onlara vermiş olduğu lütuf ve nimetlere hamd etmeleri için, bayram günü karar kılınmıştır.

O gün bayram, toplanma, iftar edildiği (artık yemek yenildiği), fıtır zekâtının verildiği, Allah’a şevkle ve yakarışla yaklaşılan bir gündür.

O gün, yılın ve yeme-içmenin helal olduğu ilk gündür. Zira Ramazan ayı hak ehlinin nezdinde yılın ilk ayıdır. Dolayısıyla Allah, insanlar için bugünün toplanma (bayram) olmasını, o günde de Allah’ı hamd edip övmelerini istemiştir.

Bugünde namazda tekbir, Allah’ı büyük bilip, hidayet edip ve afiyet verdiğinden dolayı anmaktır.

Nitekim Allah-u Teâlâ şöyle buyurmaktadır: “Bir de sayıyı tamamlamanız ve size yol göstermesine karşılık, Allah’ı ululamanız (tekbir getirme) için (bu hükmü koymuştur) umulur ki şükredersiniz.” ([[Bakara Suresi], 185)

O günde on iki tekbir vardır. Zira her iki rekâtta on iki tane tekbir getirilir. Birinci rekâtında yedi ve ikinci rekâtında ise, beş tekbir bulunmaktadır. İkisi arasında bir eşitlik yoktur (ikisinin tekbir sayısı aynı değildir).

Zira farz namazlara yedi tekbir ile başlamak müstahaptır. Dolayısıyla bu namaza da yedi tekbir ile başlanılır.

İkinci rekâtta ise, beş tekbir vardır. Zira bir günde kılınan namazların Tekbiretu’l İhram’ının toplamda beş defa olmasından dolayıdır.

Diğer bir sebebi ise, her bir rekâtta tekbir sayılarının tek rakamlı sayı olması içindir (Çünkü yedi sayısı tek olduğu gibi, beş sayısı da tektir).[15]

Ramazan Bayramının Gecesi

1-  Dua etmek, namaz kılmak ve Kur’an okumak; İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: “Mümkün olduğunca Ramazan ve Kurban bayramı gecesini ve… murakabeyle (öz denetim) geçirin; bu gecelerde çok fazla dua edin; namaz kılın ve Kur’an okuyun.”[16]

2-  Şevval ayının birinci gecesinde, Şevval ayı hilalinin görülmesiyle “Hilali Görme Duası”nı okumak müstehaptır.[17]

3-  Bu gecede İmam Hüseyin’in (a.s) ziyaretini okumak müstehaptır.[18]

4-  Bayram gecesinde gusül almak müstehaptır. O gecenin bayram gecesi olduğu bilindiği zaman, Fıtır bayramı gecesi güneş batımından önce guslün alınması rivayet edilmiştir. Aynı şekilde, bayram gecesi gece yarısına kadar gusül edilmesi gerektiği de rivayet edilmiştir.[19]

5-  Meşhur görüşe göre Fitre zekâtı  fıtır bayramı akşamından itibaren  farz olur. Ancak bazıları fitre zekâtının bayram günü fecrin doğuşuyla farz olduğuna inanmaktadır.[20]

6-  Namaz kılmak; İmam Sadık (a.s) Hz. Ali’den (a.s) rivayetle şöyle buyurmuştur: “Her kim Fıtır bayramı akşamı, birinci rekâtında bir defa Fatiha suresi ve bin defa ihlas suresi ve ikinci rekâtında ise, bir Fatiha ve bir defa da ihlas suresini okumak suretiyle iki rekât namaz kılarsa, Allah-u Teâlâ istediği her şeyi ona verir”.[21]

7-  Namazlardan sonra Tekbir  getirmek:(Muaviye b. Ammar’ın rivayetine göre) İmam Sadık’ın (a.s) şöyle buyurduğunu işittim: “Fıtır bayramında tekbir getirilir.” Dedim ki: Ne zaman tekbir getirilir? İmam (a.s) şöyle buyurdu: “Bayram gecesi akşam, yatsı, sabah ve bayram namazında tekbir getirilir ve burada son verilir.”

Bu Allah-u Teala’nın kelamıdır. Zira şöyle buyurmuştur:

Bir de sayıyı tamamlamanız ve size yol göstermesine karşılık Allah’ı ululamanız (tekbir getirme) için (bu hükmü koymuştur) umulur ki şükredersiniz.” (Bakara Suresi, 185). [Not 5] “Peki nasıl tekbir getirmeliyim?” diye sordum. İmam (a.s): “Tekbirden kasıt ise, şu sözün söylenmesidir:

[22]“الله اکبر الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر، و لله الحمد علی ما هدانا، و له الشکر علی ما اولانا”

8-  İhya etmek: İmam Kazım (a.s) şöyle buyurmaktadır: İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: “İnsanın yılda dört gece, Fıtır bayramı gecesi,  Kurban bayramı gecesi, Şaban aynın ortasındaki gece, Recep ayının ilk gecesi kendisini Allah’a ibadet  etmek için başka şeylerden uzak tutması (vakfetmesi) beni sevindirir.” [23]

 İmam Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur: “Babam Ali b. Hüseyin (a.s) Fıtır bayramı gecesini mescitte, sabah namazına kadar namaz  kılarak ve o geceyi ihya ederek, geçirirdi ve şöyle buyururdu: Ey oğlum! Bu gece Kadir gecesinden  daha az değildir.”[24]

Ramazan Bayramı Günü

1- Ramazan Bayramı günü gusül  almak müekket (tavsiye ve tekit edilen) müstehaplardandır. Guslün vakti, fecrin başlamasıyla başlar. Ancak guslün vaktinin son bulma zamanı hakkında bayram namazı için dışarı çıkmayana veya öğle namazı vakti veyahut gün batımına kadar olduğu noktasında görüş ayrılığı bulunmaktadır.[25]

2-Bayram namazı kılmak gaybet  asrında müstehaptır. Ancak İmam’ın (a.f) huzur ve hakimiyeti asrında farzdır.[26]

3-Bayram namazından önce,özellikle hurma olmak üzere iftar etmek müstehaptır.[27]

4- Bayram gecesi akşam ve yatsı namazından sonra ve aynı şekilde sabah namazı ve bayram namazından sonra tekbir getirmek meşhur görüş esasınca müstehaptır.[28]

5-Ramazan bayramında oruç tutmak haramdır[29] ve yiyecek ve diğer başka şeylerle aileye genişlik ve bolluk sağlamak[30] ve aynı şekilde  Nudbe duasını okumak müstehaptır.[31]

6-  Bayram namazının farz olması durumunda, bayram günü güneşin doğmasından sonra ve bayram namazından önce, yolculuk yapmak  haramdır ve bunların dışında ise, mekruhtur.[32]

Kaynakça

1- Lisanu’l Arap, c. 5, s. 55.

2- İnfitar Suresi; 1.

3-Lisanu’l Arap, c. 5, s. 55.

4- Vesailu’ş-Şia, c. 1, s. 268 – 274.

5- El-İkbal, c. 1, s. 33 – 35.

6- Vesailu’ş-Şia, c. 10, s. 261 – 268.

7- El-Hadaiku’n-Nazire, c. 13, s. 270 – 271; Misbahu’l Huda, c. 8, s. 384.

8- Bakara Suresi, 185.

9- Tefsir-i Ebu’l Futuh-u Razi, c. 2, s. 69.

10- Allame Tabatabai, El-Mizan, c. 20, s. 269.

11- Usul-u Kafi, c. 7, s. 640.

12- Müstedreku’l Vesail, c. 6, s. 154.

13- Nehcü’l Belağa, Hikmet: 428.

14- Men la Yehduruhu’l Fakih, c. 2, s. 174.

15- Men la Yehduruhu’l Fakih, c. 1, s. 552.

16- Misbahu’l Müçtehid, s. 589 – 590.

17- Mesaru’ş-Şia, s. 29.

18- İkbalu’l Amal, s. 577.

19- İkbalu’l Amal, s. 572.

20- Urvetu’l Vuska, c. 4, s. 222.

21- İkbalu’l Amal, s. 575.

22- İbn-i Tavus, İkbalu’l Amal, s. 574.

23- Misbahu’l Müçtehit, s. 589; İkbalu’l Amal, s. 577.

24- İkbalu’l Amal, s. 577.

25- Misbahu’l Huda, c. 7, s. 86.

26- Cevahiru’l Kelam, c. 11, s. 332 – 333.

27- Cevahiru’l Kelam, c. 11, s. 377.

28- Cevahiru’l Kelam, c. 11, s. 372 ve 378.

29- Cevahiru’l Kelam, c. 16, s. 324; Seyyid İbn-i Tavus şöyle diyor: Oruçlu kimsenin bayram günü yeme niyeti, Allah’ın emrine itaat üzere olmalıdır. Zira yemede de oruçlu olduğu gibi, ibadet halinde olsun. İkbalu’l Amal, s. 586.

30- El-Kafi fi’l Fıkh, s. 155.

31- Seyyid İbn-i Tavus, el-İkbal, s. 604.

32- El-Kafi fi’l Fıkh, s. 155.

NOT1:
 “إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ”

NOT2:
 “وَ لِتُکمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُکبِّرُ‌وا اللَّـهَ عَلَیٰ مَا     هَدَاکمْ وَ لَعَلَّکمْ تَشْکرُ‌ونَ”

NOT3:
 “قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَکیٰ”

NOT4:
↑ “وَ ذَکرَ‌ اسْمَ رَ‌بِّهِ فَصَلَّیٰ”

NOT5:
↑ “وَ لِتُکمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُکبِّرُ‌وا اللَّـهَ عَلَیٰ مَا هَدَاکمْ وَ لَعَلَّکمْ تَشْکرُ‌ونَ

Ramazan Bayramı( Fıtır Bayramı ) yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

Müminlerin Emiri Hz. İmam Ali’nin (a.s) Ramazanın 19. gecesinde yaralanması ve 21. gecesinde  şehit olması, bu geceleri Şiiler için daha da önemli kılmıştır. Nakledilen rivayetlere göre Kadir Gecesi, Hz. Peygamber Efendimizin (s.a.a) zamanına özgü bir gece değildir. Her yıl Ramazan ayında gerçekleşmekte ve Şialar, Allah’ın hüccet ve halifesinin Kıyamet Gününe kadar yeryüzünde varoluş zorunluluğu öğretisi gereğince, İmam Mehdi’nin (a.f) varlığını ispatlamaktadırlar. Zira, meleklerin nazil olması bir nazil olunana ihtiyaç duymaktadır. Sonuçta, Hz. Peygamber Ekrem’in (s.a.a) ismet ve masumiyet gibi özelliklerine sahip bir vasi ve halifenin Kıyamet gününe kadar varlığını ortaya koymaktadır.

Kadir Gecesi” Denilmesinin Nedeni

Bu geceye neden “Kadir Gecesi” denildiğine dair bazı açıklamalar da bulunuyor. Bu görüşlerden birine göre, bu gecede kulların mukadderatı ve yıl içinde yaşanacak olayların şekli ve ölçüsü belirlenmektedir.  Duhan suresinin 4. ayetinde  belirtildiği gibi [Katımızdan bir emirle her hikmetli işe o gecede hükmedilir] o gecede tüm işler  Allah’ın hikmetine göre ayarlanarak belirlenmektedir. Nakledilen çok sayıdaki hadise göre Kadir gecesinde insanların bir yıllık mukadderatı tayin edilmekte; rızıklar, ömürler ve başka işler bu gecede takdir edilmektedir. Başka rivayetlere göre bu geceye “Kadir Gecesi” denilmesinin nedeni, bu gecenin şeref ve yüce bir değere sahip olduğundandır. Zira Kur’an, o gecede kendi kadir ve değeriyle kadir ve makam sahibi Hz. Cebrail aracılığı ile Hz. Resul-ü Kibriya’nın (s.a.a) kalbine nazil olmuştur.

Kur’an’da Kadir Gecesi

Kur’an-ı Kerim’de Kadir suresi ve Duhan suresinde Kadir Gecesine değinilmiştir.

Kadir Suresi:

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿١
وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ﴿٢
﴾لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿٣
تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ ﴿٤
﴾سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿٥

1. Biz onu Kadir Gecesi'nde indirdik.
2. Kadir Gecesi'nin ne olduğunu sen ne bilirsin?
3. Kadir Gecesi, bin aydan daha hayırlıdır.
4. O gecede Rablerinin izniyle melekler ve Ruh, her iş için (Peygamber ve masum İmam'ın huzuruna) inerler.
5. O (gece) esenliktir, ta fecrin doğuşuna kadar."

Duhan Suresi:

حٰمٓؕ ﴿١  
وَالْكِتَابِ الْمُبٖينِۙ ﴿٢
اِنَّٓا اَنْزَلْنَاهُ فٖي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ اِنَّا كُنَّا مُنْذِرٖينَ ﴿٣ 
فٖيهَا يُفْرَقُ كُـلُّ اَمْرٍ حَـكٖيمٍؕ ﴿٤  
اَمْراً مِنْ عِنْدِنَاؕ اِنَّا كُنَّا مُرْسِلٖينَۚ ﴿٥ 
رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَؕ اِنَّهُ هُوَ السَّمٖيعُ الْعَلٖيمُۙ﴾﴿٦

“1. Hâ. Mîm.
2, 3. Apaçık olan Kitab’a andolsun ki, biz onu (Kur’an’ı) mübarek bir gecede indirdik. Kuşkusuz biz uyarıcıyızdır.
4, 5, 6. Katımızdan bir emirle her hikmetli işe o gecede hükmedilir. Çünkü biz, Rabbinin bir rahmeti olarak peygamberler göndermekteyiz. O işitendir, bilendir.”

Kadir Gecesi Masumların Adetleri

İmam Ali’den (a.s) nakledilen bir hadiste Hz. Peygamber (s.a.a) Ramazanın son 10 gününde yatağını toplardı ve itikaf için mescide giderdi. Mescid-i Nebevi’nin tavanı yoktu ve yağış olduğunda bile, mescidi terk etmezdi. Aynı şekilde Hz. Peygamber (s.a.a) bu geceleri uyanık geçirir, uykulu gördüğü kişilerin yüzüne su serperdi. Hz.Fatime-tül Zehra (s.a) ise, Kadir Gecelerini sabaha kadar ibadetle geçirirdi. Evlatlarını ve ev ahalisini geceyi uyanık ve ibadetle geçirmelerine mecbur ederdi. Uyku problemlerini az yiyerek ve gündüz uykusuyla hallederdi. Masumlar (a.s) Kadir Gecelerinde mescitte olmayı ve ibadetle sabahlamayı terketmezlerdi.  Bir rivayette İmam Sadık (a.s) Kadir Gecelerinden birisinde çok hastaydı. Buna rağmen etrafındakilerden onu ibadet için mescide götürmelerini istemiştir.

Kadir Gecesi ve İmam Mehdi (a.s)

Şia hadis kaynaklarında, Kadir suresi ve Kadir Gecesiyle İmam Mehdi’nin (a.f) varlığı ve yaşadığı ispat edilmektedir. Bu hadislere göre, melekler kadir gecesinde, gelecek yılın takdirini iblağ etmek için Hz. Peygamber’e (s.a.a) nazil olmaktadır.

Öte yandan Kadir Gecesi her yıl tekrar edildiğinden ve Hz. Peygamberin (s.a.a) zamanına özgü olmadığından (Kıyamet gününe kadar insanların var olacağı ve takdirlerinin belirlenmesi devam edeceğinden dolayı) Peygamber Efendimizden (s.a.a) sonra, melekler Efendimizin vasisi olan Masum İmama nazil olmakta ve ona nazil etmektedirler. Kadr Gecesi her yıl olduğundan ve meleklerin Kadr Gecesinde nazil olması, nazil olunanın varlığını zorunlu kıldığından kıyamet gününe kadar İmam Mehdi’nin (a.f) varlığı kanıtlanmaktadır.

Bu konuda nakledilen rivayetlerden bazıları şunlardır: “İmam Muhammed Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur: ‘Ey Şia topluluğu! Hasım ve muhaliflerinize karşı “inna enzelnahu” (Kadir suresi) ile istinat ediniz ki galip olursunuz. Allah’a andolsun ki bu sure Resulullah’tan sonra Allah-u Teâlâ’nın hücceti (halifesi) içindir. Bu sure, sizin dininizin kanıt ve efendisi, ilmimizin nihayetidir.”

İbn-i Abbas İmam Ali’den (a.s) şöyle nakletmektedir: “Her yıl, bir yılın takdirinin belirlenerek nazil olduğu bir Kadir Gecesi vardır. O gece için Resulullah’tan (s.a.a) sonra veliler (imamlar) vardır.” İbn-i Abbas: “Onlar kimlerdir?” diye sorduğunda İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: “Ben ve benim soyumdan gelen ve hepsi de imam ve muhaddis olan on bir kişidir.”

Hadislerin genelinden anlaşılan delillere göre şu sonuç elde edilir:

1-  Kadir Gecesinde, bir yıllık mukadderat Hz. Peygamber'e (s.a.a) ve vefatından sonra Masum İmamlara nazil edilmektedir.
2-   Kadir Gecesi, Hz. Peygamber'in (s.a.a) zamanına özgü değildir. Bilakis Kıyamet gününe kadar devam edecektir.
3-  Kadir Gecesinde meleklerin nazil olması ve ilahi mukadderat için ismet ve masumiyet gibi Hz. Peygamber'e (s.a.a) benzerliği olan bir iniş (kalbe) yerine ihtiyaç duyulmaktadır.
4-  Bu iniş yeri, hadislere göre, Masum Ehlibeyt İmamlarıdır.

Sonuç: Günümüzde de kaçınılmaz ve zorunlu olarak Masum bir İmamın olması gerekmektedir. Hadislere ve İslami öğretilere göre, o kişi Ehlibeyt imamlarının sonuncusu ve 12. imam, İmam Mehdi (a.f)’dir.

Kadir Gecesi ‘nin Belirlenmesi

İslami kaynaklarda, Kadir Gecesinin hangi gece olduğu net olarak belirtilmemiştir. Müslümanlar Kur’an ve hadislerdeki karine ve delillerle Kadir Gecesinin hangi gece olduğu konusunda bazı ihtimallere yer vermişlerdir. Buna rağmen, İmamlardan nakledilen bazı  rivayetlerden bu gecenin hangi gece olduğunu varsaymak mümkündür.

Şia (Alevî) Mektebinde Kadir Gecesi

Şii rivayetlerine göre, Kadir Gecesi  Ramazan ayının 19, 21 veya 23. gecelerinden biridir. Ancak 23. gece olma ihtimali yüksektir. Bundan dolayı İbn-i Babeveyh, Şeyh Saduk şöyle demektedir: “Büyüklerimizin hepsi Kadir Gecesi hakkında bir sözü söylemektedirler ve o da bu gecenin yirmi üçüncü gece olduğudur.”

اتفق مشایخنا [فی لیلة القدر] علی انها اللیلة الثالثة و العشرون من شهر رمضان.] 

İmam Sadık’tan (a.s) nakledilen bir rivayete göre Kadir Gecesi Kıyamet gününe kadar bakidir ve o da Ramazan ayında gerçekleşmektedir.” Başka bir rivayete göre, on dokuzuncu gece takdir, yirmi birinci gece onay ve yirmi üçüncü gece imzadır.

Kadir Gecesinin Fazileti

Kur’an-ı Kerim’de Kadir Gecesinin önem ve faziletini açıklayan ve bu geceyi özel olarak vurgulayan “Kadir suresi” adı altında bir sure  bulunmaktadır. Bu gecenin faziletlerinden bazıları Kur’an ve hadislere göre şöyledir:

Kadır Gecesi Bin aydan üstündür: 

Kur’an-ı Kerim bu gecenin bin aydan hayırlı olduğunu belirtmiştir: “Kadir Gecesi bin aydan hayırlıdır.” 

Sahife-i Seccadiye’de (44. dua) şöyle geçmiştir: “Sonra da, gecelerinden belli bir geceyi bin aydan üstün kıldı ve onu “Kadir Gecesi” olarak adlandırdı.”

Kadir Gecesi Kur’an’ın nazil olduğu gece: 

Bazı Kur’an ayetleri ve hadislere göre, Kur’an-ı Kerim Kadir Gecesinde bir defada “lehvi mahfuzdan” dünya göğüne veya “Beytü’l Ma’mura” ya da Hz. Resulullah’ın (s.a.a) kalbine nazil olmuştur. Buna Kur’an ilimleri teriminde “Def’i Nüzul” ve “İcmali Nüzul (bir seferde hepsi)” denilmektedir. Ancak Kur’an’ın bir de tedrici ve tefsili nüzulü vardır. Bu da Hz. Resulullah’ın 23 yıl süren  Nübüvveti döneminde lafzi olarak nazil olmuştur.

Kadir Gecesi Günahların bağışlandığı gece:

Hz. Resulullah’tan (s.a.a) şöyle nakledilmiştir: “Her kim mümin olduğu ve ahiret gününe inandığı halde Kadir Gecesini ihya ederse, tüm günahları bağışlanır.”

Kadir Gecesi Ramazan Ayının Kalbi: 

İmam Sadık’tan (a.s) nakledilen bir hadiste efendimiz şöyle buyurmuştur: “…Allah katında ayların sayısı on ikidir. Ayların en üstünü Ramazan ayı, Ramazan ayının kalbi ise Kadir Gecesidir.”

Gecelerin Efendisi: 

Hz. Resulullah’tan (s.a.a) şöyle nakledilmiştir: “Kadir Gecesi, gecelerin efendisidir.”

Kadir Gecesi Mukadderatın tayin edildiği gece:

İmam Bakır (a.s) Duhan suresinin dördüncü ayetinin açıklamasında şöyle buyurmuşlardır: Her yıl bu gecede her insanın gelecek yıl için mukadderatı yazılır. Bu asıla göre bazı rivayetlerde Kadir Gecesinin yılın başlangıcı olduğu bildirilmiştir. Allame Tabatabai şöyle buyurmuştur: Kadirden murat edilen takdir ve ölçü almadır. Allah bu gecede insanların yaşamını, ölümünü, rızıklarını, mutluluklarını ve zorluklarını belirler. Bazı rivayetlere göre İmam Ali (a.s) ve diğer İmamların velayetleri bu gecede takdir edilmiş imzalanmıştır.

Kadir gecesi Meleklerin nazil olduğu gece:

Kadir suresinde geçen ayetlere göre, melekler ve ruh bu gecede yeryüzüne inerler. Bazı hadislere göre gelecek yılın takdiratını Allah’ın yeryüzündeki halifesine sunarlar.

Kadir Günlerinin Fazileti

Hadis ve fıkıh kaynaklarına göre kadir günleri de geceleri gibi en faziletli ve en değerli günlerdendir.

KADİR GECESİNİN AMELLERİ

Kadir Gecesinin amelleri iki çeşittir. Muhtemel her üç Kadir Gecesinde yapılan müşterek ameller ve Kadir Gecesi olma ihtimali verilen her bir gecenin kendisine özgü amelleri.

Kadir Gecesi yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

Allame Meclisi “Men la yehzuru’l-Faki” kitabının şerhinde Şöyle buyurmuştur: Peygamber Efendimiz (s.a.a) Alemlere Rahmet olduğu için Onun varlığı Enuşirvan’ın adaletinde etki bırakmış. Böylece onun adaleti halkın rahatlamasına neden olmuştur.
Ve yine bugün de, Hicri 83 yılında İmam Caferi Sadık Aleyhisselam dünyaya gelmiş. Bugünün Fazilet ve şerefinin artmasına sebep olmuştur. Kısacası bugün çok mübarek bir gündür.

Mevlid Kandili 17 Rebiulevvel‘in Müstehap Amelleri:

1- Gusletmek.
2- Oruç tutmak .
3- Resulullah’ı yakından veya uzaktan ziyaret etmek.
4- İmam Caferi Sadık (a.s)‘ın okuduğu ve Muhammed b. Müslüme öğrettiği ziyaretle Emirel Müminin Ali(a.s)’ı ziyaret etmek.

5- Gün yükselince 2 rekat namaz kılmak. Her rekatta Fatiha suresinden sonra 10 defa Kadir suresini okumak. Ve 10 defa da İhlas suresini okumak. Namazın selamından sonra namazı kıldığı yerde oturarak, Allahümme ente hayyun la yemut duasını okumak .

6- Müslümanlar bugünü yüceltsinler, sadaka verip hayır amellerde bulunsunlar. Müminlere sevindirsinler ve Ehlibeyt’in mübarek haremlerini ziyarete gitsinler.

Cehalet insanı, boğduğu zaman,

Yetiştin zalime, vermedin aman.

Adın anılıyor, inan her zaman,

Alemlere Rahmet, sevgili Nebi.

İnan ki candan, özledik seni,

Hasretin her an, yakar sinemi.

Hediye bıraktın, bana dinimi,

Minnettarım sana, Ey Şanlı nebi.

Güneşim, ayım, ışığım sensin,

Sensiz bu dünyayı, garip neylesin,

Allahtan sen bize, bir hediyesin.

Gönlümün sulatanı, Ey şanlı nebi.

Mevlid Kandili yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

Berat Kandili Şaban (Arapça: ليلة منتصف شعبان ), Şiaların 12. İmamı, Hz. İmam Mehdi (as) kutlu doğum günüdür. Kadir Gecesinden sonraki en üstün gece olarak geçmektedir. Bazı Şialar, bu geceyi uyumayarak ibadet etmek, istiğfar ve dualarla geçirerek ihya etmektedirler. Bazı Ehlisünnet mensupları ve tarikatlar da bu gecenin önem ve faziletlerine inanmaktadır.

İmam Mehdi’nin (as) doğum günü olan Şaban’ın 15. günü Şiaların yaşadığı yerlerde ,en büyük kutlamalar ve şenlikler  gerçekleştirilir. İran’da “ Mescid-i Cemkeran ”, Irak ‘ta ise halk kutlama şenliklerini toplanma yeri  Kerbela ‘dır.  Bugün İran’da resmi tatildir. 

 Şaban’ın 15. Gecesi; “Beraat Gecesi”, “ Beraat Kandili ” ve “Leyletu’l-Sak” (Sak Gecesi) gibi isimleri olduğu biliniyor.

Berat Kandili‘nin Nime-i Şaban’ın Diğer İsimleri

1-Beraat Gecesi: 

Beraat Gecesi (beraat/aklanma), para veya başka bir şeyi alabilmesi için birisine havale, senet veya bir belgenin temin ve teyit edileceğini düşünüyoruz. Manevi havaleye de berat/beraat denilmektedir. 15 Şaban’da Allah kullarına kurtuluş ve aklanma ve beraat  verdiğinden bu geceye  “Berat Gecesi”de denmiştir.

3- Beraat Kandili:

 Türkiye’de bu geceye adından dolayı berat kandili demektedirler. 

4-Reha Gecesi:

 Güney Asya ülkeleri (Hindistan, Pakistan, Afganistan, tataristan…) Şaban Ayının ikinci gecesi “Rehai Gecesi” diye anılmaktadır. Yani kurtuluş, özgürlük ve serbest kalma gecesi. 

5-Nime-i Şaban

İmam Mehdi‘nin Kutlu Doğumu

Nakledilen çok sayıdaki tahmin ve tarihi kayıtlara göre Şia 12. İmam, Hz. Mehdi (a.s) hicretin 255.  veya 256. Yılında Şaban ayının 15’inde  dünyaya gelmistir.

Berat Gecesi 15.GECENİN BAZI MÜSTEHAP AMELLERİ :

1- Gusül almak
2 – Bu geceyi namaz , dua ve istiğfar ile geçirip sabahlamak
3- İmam Hüseyin Aleyhisselam’ı ziyaret etmek
4 -Kumeyl duasını okumak
5 -100 defa Tesbihat Erbaa okumak

15. GÜNÜNÜN BAZI MÜSTEHAP AMELLERİ:

1-İMAM MEHDİ (a.s)’ı ZİYARET ETMEK.
2-İMAM MEHDİ (a.s)’IN ZUHURUNUN ACİL OLMASI İÇİN ÇOKCA DUA ETMEK.

Berat Kandili yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

ANLAMLARI

Etimoloji

“Miraç” sözlükte, merdiven, basamak ve yukarı çıkarmaya yarayan her şeye denir.[1]

İSTİLAH

 Istılahta ise, Hz. Resul-ü Kibriya Efendimizin (s.a.a) “Burak” adı verilen binek ile Mekke’den Kudüs’teki Mescid-i Aksa’ya, oradan da göklere ve “Sidretü’l Münteha” ve “Kâb-ı Kavseyn” makamına çıkması anlamına gelir.

Kur’an ve Hadislerde Miraç

Fazıl b. Hasan Tabersi’ye göre Hz. Resulullah’ın (s.a.a) Mirac’ı Kur’an  ayetleri, Şia[2]-[3]-[4] ve Sünni[5]-[6] kaynakları yoluyla nakledilen hadislerde tevatür haddindedir.

Miraç hadisesi, İsra ve Necm  surelerinde zikredilmiştir.[7]

Miraç ‘ın Zamanı

Meşhur görüşe göre Hz. Resulullah’ın (s.a.a) bu gece yolculuğu, Mekke’de sükûnet ettiği son yıllarında (Hicretten önce, bi’setinden sonra) Mekke’de gerçekleşmiştir.[8] Ancak hangi yılda gerçekleştiği, Hz. Ebu Talib’in vefatından önce mi[9], sonra mı gerçekleştiği[10] hakkındaki rivayetlerde ihtilaflar vardır. Rivayetler aşağıdaki şekildedir:

1- İbn-i Abbas’ın rivayetine göre; Bi’setin ikinci yılı

2- Haraic kitabının yazarının Hz. Ali’den (a.s) naklettiğine göre; Bi’setin üçüncü yılı

3- Bi’setin beşinci[11] veya altıncı yılında

4- Bi’setten 10 yıl 3 ay sonra[12]-[13]

5- Molla Fethullah Kaşani ve Ahmed b. Ali Tabersi’nin naklettiği ve en meşhur olan görüş, Bi’setten 12 yıl sonra gerçekleşmiştir.[14] İbn-i Hazm bu görüş konusunda icma olduğunu iddia etmiştir.[15]-[16]-[17]

6- Hicretten 1 yıl 5 ay önce

7- Hicretten 1 yıl 3 ay önce[18]-[19]

8- Hicretten 6 ay önce.[20]

Gece Yolculuğu

İsra suresinin ilk ayetindeki “Leylen” ve “Esra” sözcüklerinden bu yolculuğun gece gerçekleştiği anlaşılmaktadır.[21] Ancak hangi gecede gerçekleştiği konusunda rivayetlerde farklılıklar vardır. Rivayetler aşağıdaki şekildedir:

1- Rebiyülevvel ayının on yedinci gecesi[22]

2- Recep ayının 27. gecesi Minhacu’s-Sadıkin  tefsirinin yazarı Molla Fethullah Kaşani’nin naklettiğine göre en meşhur görüş bu görüştür.[23]-[24]

3- Ramazan ayının 17. gecesi[25]

4- Ramazan ayının 21. gecesi

5- Bazıları Şevval ve Rebiyülahir  aylarından bir gecede gerçekleştiğini de nakletmişlerdir.[26]

Hz. Fahr-i Kâinat Efendimizin (s.a.a) Beytü’l Mukaddes, Mescid-i Aksa ve göklere gidiş-gelişi, bir geceden uzun sürmemiştir.[27]-[28] Öyle ki o gecenin sabahında Mekke’de olmuştur. Tefsir-i Eyaşi’de İmam Cafer Sadık’tan (a.s) nakledilen bir rivayette şöyle geçmiştir: “Allah Resulü (s.a.a) yatsı namazı ile sabah namazını Mekke’de kılmıştır.”[29]-[30]-[31] Bunun anlamı, İsra ve Mirac’ın yatsı namazı ile sabah namazı arasında gerçekleştiğidir.

Mekânı

Hz. Resul-ü Kibriya Efendimizin (s.a.a) Mirac’ının başlangıç ve bitiş noktası hakkında ihtilaflar vardır. Bazıları Hz. Ebu Talib’in kızı Ümmü Hani’nin evinden, bazıları Mescid-i Haram’dan, bazıları da Şi’b-i Ebu Talip’ten[32] başladığını söylemiştir.[33] Ancak en meşhur görüş, Hz. Resulullah’ın (s.a.a) o gece Hz. Ebu Talib’in kızı Ümmü Hani’nin evinde olduğu ve oradan Mirac’a çıktığı ve oraya geri geldiği görüşüdür.[34]-[35]-[36]-[37]-[38]-[39] Kur’an-ı Kerim’de Mirac’ın başlangıç noktasının Mescid-i Haram olduğu belirtildiğinden Ümmü Hani’nin evinden başladığını söylemek çelişiyor gibi gözükebilir. Ancak Araplar Mekke’nin tamamına Allah’ın haremi demektedirler. Dolayısıyla oranın tamamı, Allah’ın mescidi ve haremi hükmünde olduğundan Ümmü Hani’nin evi de haremin içindedir.[40]-[41] Ayrıca Şi’b-i Ebu Talib’te gerçekleştiği görüşü de bazı rivayetlerin içeriği ile örtüşmemektedir.[42]-[43]

Miraç olayının Sayısı

Bazı rivayetlere göre, Hz. Resulullah (s.a.a) birçok kez Mirac’a çıkmıştır.[44] Allame Tabatabai, onlardan birinin Mescid-i Haram’dan bir diğerinin de Ümmü Hani’nin evinden olduğuna inanmaktadır. Necm Suresinin ilk ayetlerinin bunu teyit ettiğini ileri sürmektedir. Aynı şekilde Mirac’ın mekân, zaman ve sayısı hakkındaki ihtilaflar bu şekilde giderilebilir.[45]

Seferin Ayrıntısı

Hz. Cebrail (a.s) o gece Hz. Resul-ü Kibriya Efendimize (s.a.a) nazil olarak “Burak” adlı bir bineği

Efendimize getirdi. Hz. Resulullah (s.a.a) ona bindi ve Beytü’l Mukaddes’e gitti.[46]-[47]-[48] Efendimiz binmek istediğinde, “Burak” bineği huysuzlanmış. Bunun üzerine Hz. Cebrail bir tokat atarak şöyle demiştir: ‘Yavaş ol ey Burak! Bu peygamberden önce, hiçbir peygamber sana binmedi ve bundan sonra da onun gibi birisi sana binmeyecektir. Bunun üzerine Burak sakinleşmiş ve Cebrail de Efendimizi yukarılara çıkarmıştır.”[49]

Mescid-i Aksa

Hz. Muhammed Mustafa Efendimiz (s.a.a), Sina Dağı’nda, Beyt’i Lehm’de veya Hz. İsa’nın (a.s) dünyaya geldiği yerde durmuş ve namaz kılmıştır. Sonra Mescid-i Aksa’ya girmiş ve orada namaz kılmıştır.[50]-[51]

Kubbetu’s-Sahra

Öyle anlaşılıyor ki, Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.a) “Kubbetü’s-Sahra’dan göklere “uruc” (Miraç) etmiştir. Bu isimle anılmasının nedeni ise, içinde bir kayanın olduğu ve onun üzerinden Efendimizin göklere çıktığından dolayıdır. Nasır Husrev’in Sefername kitabında iddia edildiğine göre, Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.a) mescide girdikten sonra bu kaya parçası yerden ters yüz olarak yukarı kalkmış ve Efendimizin yükselişi tamamlandıktan sonra o taş yeniden aşağı inmemiştir.[52]

Gök Âleminde

Hz. Âdem İle Görüşmesi

Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.a) oradan gökyüzüne çıkmış ve orada Hz. Âdem (a.s) ile görüşmüştür. O esnada melekler sıra sıra Efendimizi karşılamaya gelmiş ve güler yüzle selam vererek tebrik ve kutlamalarını sunmuşlardır. Yüzü asık ve öfkeli bir melek diğer melekler gibi selam ve tebriklerini sunmuş, ancak diğer melekler gibi güler yüzlü davranmamıştır. Efendimiz, meleğin ismini Hz. Cebrail’e sorduğunda ‘Cehennem bekçisi Malik olduğunu ve hiçbir zaman gülmediğini, her daim  Allah  düşmanları ve günahkârlara karşı öfkesinin artmakta olduğunu söylemiştir.’ Efendimiz, Cebrail’den ona Cehennemi göstermesi için emretmesini istediğinde örtüyü kaldırmış ve her yeri bir ateş kaplamıştır.”[53]

Ölüm Meleği İle Görüşme

Orada, elinde nurdan bir levha olan ölüm meleği ile de görüşmüştür. Sonra aralarında şöyle bir konuşma geçmiştir: Ölüm meleği şöyle demiştir: Tüm dünya bir adamın elinde oynattığı bir sikke misali elimdedir ve her gün beş kez uğramadığım hiçbir ev yoktur…” Burada Hz. Resulullah Efendimiz (s.a.a) şöyle buyurmuştur: “Ölüm en büyük musibet ve en zor hadisedir”. Hz. Cebrail ise şöyle demiştir: “Ölümden sonraki hadiseler ondan daha zordur.”[54]

İkinci Gökten Yedinci Göğe Kadar

Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.a) daha sonra ikinci göğe çıkmış ve orada Hz. İsa ve Hz. Yahya (a.s) ile görüşmüştür. Sonra üçüncü göğe çıkmış, orada Hz. Yusuf (a.s) ile görüşmüştür. Sonra dördüncü göğe çıkmış ve orada Hz. İdris (a.s) ile görüşmüştür. Sonra beşinci göğe çıkmış ve Hz. Harun b. İmran (a.s) ile görüşmüştür. Sonra altıncı göğe çıkmış ve Hz. Musa b. İmran (a.s) ile görüşmüştür.[55]

Yedinci Gök

Efendimiz daha sonra yedinci göğe çıkmış ve Hz. Cebrail’in (a.s) çıkamadığı makama yükselmiştir. Bunun üzerine Cebrail (a.s) şöyle demiştir: “Benim buraya girmeme izin yoktur. Eğer bir parmak ucu kadar dahi oraya yaklaşırsam, kol ve kanadım yanar.”[56]

Miraç Hadisi

Miraç gecesi, Allah azze ve celle ile Hz. Resulullah Efendimiz (s.a.a) arasında “Hadis-i Kutsi” kalıbında bir konuşma geçmiş ve “Miraç Hadisi” diye meşhur olmuştur.

Miraç Dönüşü

Dönüşte de Beytü’l Mukaddes’e inmiş ve oradan Mekke’nin yolunu tutmuştur. Yolda Kureyş ticaret kafilesi ile karşılaşmıştır. Onlar develerinden birini kaybetmişler ve onu aramaya çıkmışlardı. Onların yanında su dolu bir kaptan biraz su içmiş ve gerisini yere dökmüştür.[57]-[58]-[59] Bir rivayete göre o kabın üzerini bir şeyle sararak örtmüş ve sabah olmadan önce Ümmü Hani’nin evine geri dönmüştür.[60] İlk önce Miraç olayını Ümmü Hani’ye anlatmış ve aynı günün sabahında Kureyş’in ileri gelenlerine de yaşadıklarını anlatmıştır.[61]

Kureyş’in Tepkisi

Kureyşliler nezdinde Miraç olayını düşünmenin bile mümkün olmadığı böyle bir durum, onları daha çok kızdırmıştı. Dolayısıyla Hz. Peygamber Efendimizi (s.a.a) yalanlamaya koyularak şöyle demişlerdir: “Mekke’de Beytü’l Mukaddes’i görenler var. Eğer doğru söylüyorsan, oranın özellik ve yapısını bize anlat.” Bunun üzerine Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.a) yalnızca Beytü’l Mukaddes’in özellik ve yapısını anlatmakla kalmamış, ayrıca yolda yaşanan bazı hadiselerden de bahsederek şöyle buyurmuştur: ‘Yolda falan kabilenin kafilesini gördüm ve develerini kaybetmişlerdi. Onların yanında su dolu bir kap vardı. Ben o sudan içtim ve ağzını kapattım. Başka bir noktada kendilerinden ürkmüş bir deve gördüm.

Kureyş ileri gelenleri dediler ki: “Kureyş kafilesinden haber ver.” Efendimiz şöyle buyurdu: “Onları Tenim’de gördüm. Önlerinde yürüyen boz renkli bir deve vardı. Üstünde bir tahtırevan vardı ve şu anda Mekke şehrine girmekteler.” Bu kesin bilgilerden oldukça öfkelenen Kureyşin ileri gelenleri şöyle dediler: “Şimdi doğru mu yalan mı söylediğin ortaya çıkacak.” Kısa bir süre geçmeden kafile şehre girer. Ebu Süfyan ve kafiledeki diğer kişiler Hz. Peygamberin (s.a.a) anlattığı gibi olayları anlatırlar.”[62]-[63]-[64]

Miraç ‘ın Niteliği

Müfessirlerin çoğuna göre Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.a) bedeni ve ruhuyla Beytü’l Mukaddes’e ve oradan da yine ruh ve bedeni ile göklere yükselmiştir.[65]-[66]-[67]-[68] Ancak Hariciler bunu inkâr etmiştir; Cehmiye[69]-[70] ve Şeyhiye yalnızca ruhani ve ruhi Mirac’ı kabul etmiştir. Bazı rivayetlere göre Hz. Resulullah (s.a.a) Beytü’l Ma’mur’a ve Sidretu’l Münteha’ya yakınlaştığında, bazı ashabı ona eşlik etmiştir.[71]

Miraç da Müşahede Ettikleri

Hz. Fahr-i Kâinat Efendimiz (s.a.a) Miraç gecesinde Allah’ın büyük alametlerinden bazılarını müşahede etmiştir.[72] Hz. Resulullah’ın (s.a.a) göklerde, cennet ehli, cehennem ehli ve meleklerden gördükleri hakkında haberler nakledilmiştir.

Şeyh Saduk ve başkalarının naklettiğine göre Efendimiz yeryüzünün üzerinde seyrettiği sırada türbe şeklinde Kum şehrinin parladığını görür. O yerin neresi olduğunu sorunca Hz. Cebrail (a.s) şöyle cevap verir: ‘Burası Kum’dur. Senin Ehlibeytinin Şiaları ve mümin kullar burada bir araya gelip toplanacaklar. Bunların İntizar-ı Fereci olacaktır. Zorluk ve acılarla yüz yüze geleceklerdir.”[73]-[74] Ayrıca Hz. Âdem, Hz. İbrahim, Hz. Musa ve Hz. İsa (a.s) gibi bazı peygamberlerin ruhlarını müşahede etmiş ve onlara namaz kıldırmıştır.[75]

Getirdikleri (Hediyeler)

1- Namaz farz olmuştur.[76]-[77]-[78]

2- Bakara Suresinin son ayetleri

3- Hilafet ve Hz. Ali’nin (a.s) vasi ve halifeliği hakkında vahiy[79]

4- Şirk dışındaki diğer günahların  bağışlanması

5- Hacamat yapılmasına dair tavsiye[80]

6- Ebu Said-i Hudri, Hz. Resulullah Efendimizden (s.a.a) şöyle rivayet etmiştir: “Cebrail beni Mirac’a götürdüğü gece ona, “Ey Cebrail bir dileğin var mı?” diye sordum. Şöyle dedi: ‘Hatice’ye benden ve Allah tarafından selam söyle. Hz. Resulullah (s.a.a) Hz. Hatice’yi görünce Allah-u Teâlâ ve Cebrail’in selamını iletti. O da cevabında şöyle dedi: ‘İnnellahe huve selam ve minhu selam ve ileyhi selam ve ela Cebrail’e selam.”[81]-[82] (Kuşkusuz Allah selamdır, selam O’ndandır, selam O’nadır; Cebrail’e de selam olsun.)

Miraç Hakkındaki Kitaplar

1-  Mehdi Naini’nin telif ettiği: Miraç be Rivayet-i Feyzi Kaşani

2-  Hasan Ali Mahmudi’nin telif ettiği: Muhammed Mihman-ı Kutsiyan

3-   Seyyid Muhammed Rıza Giyas Kirmani’nin telif ettiği: Hadis-i Miraç.

4-  Simayı Mirac’ı Peygamber.

5-  İbn-i Sina’ya atfedilen Miraçname risalesi.

Kaynakça

1-   İbn-i Manzur, Lisanu’l Arab, c. 2, s. 322.

2-   Tabersi, c. 6, s. 215.

3-   Tefsir-i Eyaşi, c. 2, s. 276.

4-   Tefsir-i Kummi, c. 2, s. 3.

5-   Biharu’l Envar, c. 18, s. 289.

6-    El-Mizan, c. 13, s. 30.

7-    İsra, 1, Necm, 8-18.

8-    El-Mizan, c. 13, s. 23, 30.

9-    Yakubi, c. 2, s. 26.

10-  Subhani, s. 372.

11-   İsbatu’l Vasiyyet, s. 217.

12-   El-Mizan, c. 13, s. 30, 31.

13-   Bu görüş İbn-i Hişam ve İbn-i İshak’a aittir; Subhani, s. 372.

14-   Kaşani, Minhacu’s-Sadikin, c. 5, s. 236.

15-   Ruhu’l Maani, c. 8, s. 8.

16-   Beyhaki’nin görüşü; Subhani, s. 372.

17-   İhticac, c. 1, s. 173.

18-   Ruhu’l Maani, c. 8, s. 8.

19-   El-Mizan, c. 13, s. 30, 31.

20-   El-Mizan, c. 13, s. 30, 31.

21-   Subhani, s. 370.

22-   İbn-i Saad, et-Tabakatu’l Kubra, c. 1, s. 200.

23-   Kaşani, Minhacu’s-Salihin, c. 5, s. 236.

24-    İhticac, c. 1, s. 173.

25-    Et-Tabakatu’l-Kubra, c. 1, s. 199, 200.

26-   Kaşani, Minhacu’s-Sadıkin, c. 5, s. 236.

27-   Mecmeu’l Beyan, c. 6, s. 612.

28-   Biharu’l Envar, c. 18, s. 289.

29-   Tefsir-i Eyaşi, c. 3, s. 34.

30-   Biharu’l Envar, c. 18, s. 385.

31-   El-Mizan, c. 13, s. 38.

32-   İbn-i Saad, et-Tabakatu’l Kubra, c. 1, s. 200.

33-   Menakib, c. 1, s. 177.

34-   Yakubi, c. 2, s. 26.

35-   Subhani, s. 367.

36-   El-Mizan, c. 13, s. 27, 28, 31.

37-   İbn-i Hişam, c. 1, s. 396.

38-   Mecmeu’l Beyan, c. 6, s. 312.

39-   Biharu’l Envar, c. 18, s. 283.

40-   Kaşani, Minhacu’s-Salihin, c. 5, s. 235.

41-   Biharu’l Envar, c. 18, s. 283, Subhani, s. 370’den naklen.

42-  El-Mizan, c. 13, s. 27, 28, 31.

43-   Yakubi, c. 2, s. 26.

44-   El-Mizan, c. 13, s. 27, 28, Subhani, s. 372’den naklen.

45-   El-Mizan, c. 13, s. 27, 28, 31.

46-   Tefsir-i Kummi, c. 2, s. 5.

47-   Et-Tabakatu’l Kubra, c. 1, s. 199, 200.

48-   Tefsir-i Eyaşi, c. 3, s. 31.

49-   El-Mizan, c. 13, s. 8.

50-   Subhani, s. 367.

51-   El-Mizan, c. 13, s. 8.

52-   Kubbetu’s-Sahra.

53-   El-Mizan, c. 13, s. 9, 10.

54-   El-Mizan, c. 13, s. 10.

55-   El-Mizan, c. 13, s. 9, 12, 13.

56-   Biharu’l Envar, c. 18, s. 392; El-Mizan, c. 13, s. 18.

57-   Subhani, s. 368.

58-   Tefsir-i Kummi, c. 2, s. 13.

59-   El-Mizan, c. 13, s. 8; Kaşani, Minhacu’s-Salihin, c. 5, s. 246, 247.

60-   İsbatu’l Vasiyet, s. 217.

61-   Subhani, s. 368.

62-   Subhani, s. 369.

63-   El-Mizan, c. 13, s. 17.

64-   Tefsir-i Kummi, c. 2, s. 13.

65-   Kaşani, Minhacu’s-Sadikin, c. 5, s. 240.

66-   Ruhu’l Maani, c. 15, s. 7.

67-   Tefsir-i Numune, c. 12, s. 11.

68-   Mecmeu’l Beyan, c. 9, s. 264.

69-    El-Mizan, c. 13, s. 32.

70-    El-Menakib, c. 1, s. 177.

71-    Tefsir-i Kummi, c. 2, s. 10; Biharu’l Envar, c. 18, s. 327.

72-    Mecmeu’l Beyan, c. 6, s. 612.

73-    Saduk, İlelu’ş-Şerai, c. 2, s. 572.

74-    Biharu’l Envar, c. 2, s. 407, c. 57, s. 207, c. 60, s. 238.

74-    El-Mizan, c. 13, s. 9.

76-    El-Mizan, c. 13, s. 22, 25.

77-    Tefsir-i Kummi, s. 11, 12.

78-    İsbatu’l Vasiyet, s. 217.

79-    Kaşani, Minhacu’s-Sadikin, c. 5, s. 248.

80-    Tefsir-i Kummi, c. 2, s. 9.

81-     Biharu’l Envar, c. 16, s. 7, c. 18, s. 385.

82-     Tefsir-i Ayaşi, c. 2, s. 279.

Miraç Kandili yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.

Kelimenin Tanımı

“Regaip” sözcüğü “rağibet” (رغیبة) kelimesinin çoğulu ve bir şeye rağbet, arzu, istem, meyil ve çokluca bağış ve mağfiret anlamına gelmektedir. Dolayısıyla “regaib gecesi”nin ilk anlamı ibadet, kulluk ve istemin çokça olduğu bir gece ve Allah kullarının Allah’a dua, ibadet ve yakarışa oldukça eğilim gösterdiği gece anlamındadır. “Regaib gecesinin” ikinci anlamı, Allah’ın bağış ve mağfiretinin çok olduğu gece ve Allah kullarının Allah’a yönelerek, O’nun büyüklüğü karşısında huşu göstermesi ve Allah’ın sonsuz bağış, mağfiret ve nimetlerini elde etmeye liyakatlerinin olduğu anlamındadır.

Gecenin İbadet ve Amelleri

Hz. Fahr-i Kâinat Efendimizden (s.a.a) nakledildiğine göre bu gecenin ibadetleri şöyledir:
Ayın ilk Perşembe günü oruç tutulur ve akşamında ise, (Cuma akşamı) akşam namazı ile yatsı namazı arasında 12 rekâtlı namaz kılınır. Namazlar ikişer rekâtlı kılınır ve her rekâtında bir kere Fatiha suresi, üç kere Kadir suresi ve on iki kere İhlas suresi okunur. 12 rekâtlı namaz bittikten sonra 70 defa şöyle söylenir:

«اللّهم صلّ على محمد النبّى الاُمّى و على آله»

“Allahumme Salli ela Muhammedin-Nebiyyil Ummi ve ela Alihi”
“Allah’ım! Ümmi peygamber Muhammed ve Ehlibeytine rahmet et.”

Sonra secdeye gidilir ve 70 defa şöyle denir:

«سبّوحٌ، قُدّوسٌ، رب الملائكة والرّوح»

“Subbuhun Kuddusun Rabbu’l Melaiketu ve’r-Ruh”
“Melekler ve Ruhun rabbi olan Allah, mukaddes ve bütün noksanlıklardan münezzehtir.”

Sonra secdeden kalkılır ve 70 defa şöyle denir:

ربّ اغفر وارحم و تجاوز عمّا تعلم انّك انت العلى العظيم

“Rabbi’ğ fir verhem ve tecavez amme te’lem inneke entel aliyyul azim.”
“Allah’ım! Bağışla merhamet et. Hakkımızda bildiğin şeylerden (kötülüklerden) geç; doğrusu en yüce ve ulu ancak sensin.”

Yeniden secdeye gidilir ve yeniden 70 defa şöyle denir:

«سبّوحٌ، قُدّوسٌ، رب الملائكة والرّوح»

“Subbuhun Kuddusun Rabbu’l Melaiketu ve’r-Ruh”
Ardından her türlü hacet Allah Teâlâ’dan istenilir.

Regaip Gecesinin Fazileti

Hz. Resulullah Efendimizin (s.a.a) buyurduğuna göre Regaib gecesinde birçok günahlar bu gecenin hatırına bağışlanır ve her kim bu namazı kılarsa, kabre konulduğu ilk gece Allah Teâlâ bu namazın sevabını ona parlak ve güzel yüzlü biri olarak gönderir. Fasih bir dille ona; ey benim habib’im! Müjdeler olsun ki her şiddet ve zorluktan kurtulanlardan oldun.”

Ona sen kimsin? Allah’a yemin ederim ki senin gibi güzel yüzlü birisini görmedim, senin sözlerinden daha tatlı bir söz duymadım ve senin kokun gibi güzel kokulu bir koku koklamadım,” der.

O da ben falan yılın, falan ayında falan gece kıldığın namazın sevabıyım. Senin yanına hakkını eda etmek için geldim. Yalnızlığında birlikte olayım ve vahşeti senden gidereyim. Sur üfürülünceye kadar kıyamette ben senin üstüne gölge olacağım. Dolayısıyla mutlu ol ki hayır, asla senden yok olmayacaktır.

Regaip Kandili yazısı ilk önce İmam Mehdi(a.s) Yarenleri Derneği üzerinde ortaya çıktı.